Kurteyek ji dîroka êzdiyan
Xêrî Şingalî
PUKmedia/2008-03-03/15:58:20
Hezaran êzdî li çar parçeyên Kurdistanê beşdarî Bizava Rizgarîxwaz a Kurdistanê bûne.Serokê ruhanî a êzdiyan rehmetî Baba Şêx Hecî endamê Partiya Hîwa bû ku bapirî şehîd serkirde Hisîn Baba Şêx e. Êzdî ji bo axa Kurdistanê bi hezaran şehîd dane,gelo çawa dujminên milletê me dibêjin ezdî ne kurd in?
Kurteyek ji dîroka êzdiyan
Êzdî kurd in û xawenî xakî Kurdistan in, le cugrafîyay Kurdistanîş da dejîn. Cilûberg û kultûrîyan kurdî ye, bîruboçûn û peyrew merasîme aynîyekanîyan kurdî ye, kitêbe pîrozekanîş be zmanî kurdî, xetî êzdî darêjrawin, xoyan newekanî Adîyaban û Mîdîya û Horî û Xaldî û Dasinîn, ta êstaş newekanî Horî û Xaldî wek eşîret le naw komelgey êzdî maw in, bo ewey ke bîselmênin ke raberî ayînî êzdî kurd e. Îqub Serkîs delêt: “Nawî êzdîyekan le deqêkî aramî da hatuwe ke wergîrawe bo ferensî Adî kurrî musafir kurrî Ehmed le kurdekanî tîrahî ye.“
Hawînan Koçîyan dekird bo kiwêstan(Zozan) û zistanan degerranewe şiwênî xoyan le dewrûberî Musil.
Şerefxanî Bedlîsî dellêt: “Zor mezhebî kurdîman heye le wane Qîbley Dunbelî kurdî be ayîn êzdîyin.“
Diktor Mihemed Eltubxî le kitêbekey xoyda lapere 88 nawî zorbey eşîretekanî êzdî dewrûberî Musillî hênawe, dellên weku gişt eşîretekanî kurd in û hîç cîyawazîyekîyan nîye le gel eşîretekanî kurdî musillman. Dirêje be qisekanî dedat û dellêt: “Le barey entiropolojîye we hîç cîyawazîyek le nêwan kurdî êzdî û kurdî musillman nîye, gişt endamanî leşîyan be yek deçin û serçawekeyan degerêtewe ser regezî hîndoîranî.“
Pêş bîrî neteweyî êzdî hebûn û mîlletî kurd le jêr çetirî ayînî kurdî da buwe. Zerdeşt xoy kurdî êzdî buwe, katêk ke aynîy zerdeşt rageyendira le ser mebdey xêr û şerr, hendêk êzdî bûn be zerdeştî û ewaney tir witîyan: “Nexêr, yek xwa heye û xawenî xêr û şer e û bebê ew hîç rû nadat û mawin le ser ayînî xoyan.“
Lêre da boman derkewt mîlletî kurd êzdîbûn û êzdîyekanîş paşmawey bawbapîranî kurdan in.
Bîrî neteweyî kurd le naw êzdîyekan da degerrêtewe serdemî Şêx Şerefedîn ke le sallî 655k koçî diwayî kirduwe. Ew kate şîr û qesîde le ser Kurdistan gutirawe û eme parçeyek lew sirûde neteweyîyeye, dellêt:
Cewabê bidene Kurdistanê
Bila qayimkin deftera îmanê
Îro roja êzdîyaye
Şerefedîn mîrel dîwanê
Bela bike vête erebistanê
Topa bavêjne Turkistanê
Hezaran êzdî beşdarîyan le bizutnewey rizgarîxwazî Kurdistanîyan kirduwe le çwar parçey Kurdistan. Xwalêxoşbû baba Şêx Hecî serokî rohanî êzdîyan endamî hizbî Hîwa buwe ke bapîrî şehîdî serkirde Hisîn Baba Şêxe. Êzdîyekan be hezaran şehîdîyan le pênawî xakî Kurdistan dawe, aya çon dujminanî mîlletekeman dellên êzdî kurd nîn?
