simdi bilgicøik taslamayalim -hic kimse sevmez bu durumu
ustelik bu yasima geldim kultur deyince bunun neyi icerip neyi icermedigini hala anlamis degilim. sakin anlatmaya kalkmayin (bir yerlerden ogrenilen tariflerle yani)
amam tartismak elbette hakkimiz-

bu gibi durumlarda anlasilmasi zorlanan mevzuyu desmek icin
baza koke elementar sevyeye inilmesi iyidir.
inelim.

efendim vaktiyle (haydi tarih de vereyim yaklasik 1979-81 arasi olabilir)
elimde asai pentax ve bir baska dogu alman kamerlar ile van-hakkar arasi koylerde turdayim.
yabanci mekanlar degil akraba koyleri filan.
benim sayisi bol teyzeleriminin birinin koyunde konaklama halindeyim.
habire slayt ve siyah beyaz fotograflar cekiyorum.
bizim kizlarin muthis etkileyici kiraz fistanlari var renk renk-bir de baslarina sardiklari ipek izlenimi veren siyah sal-koi yerine puskullu parlak siyah turbanimis bir sey- altinlar burunda hizmalar- kulaklarda uc katli salkim sacak kupeler. belli ki agir bir giyinme seremonisi var. bu tr kiyafetlerin son demlerini yasadigini anlamak zor degil. habire cekiyorum bu kiyafetlerdeki kizlarin kadinlarin-teyzemin gelinlerinin resimlerini. (erkekler coktan terketmisler burda klasik kurd giysileri sel u sepik i-italyan koyluleri gibi 1950 lerde tr ye sokula serpus ve pasakli utusuz giysileri var-onlari da cekiyorum bir donemin tanikli filan -veya yuzleri portreleri vs vs)

kadinlarin giysilerini gozunuzde canlandirin-bir cogunuz belki de bu giysileri bilyorsunuz. gerci ayni donemlerde bingol civarinda yoktu boyle renga renk yoresel giysiler-terkedilmisti-adiyaman kahta da ise daha degisik renklerde ve daha spektakuler turbanlarla vardilar ancak resim cekmeye kalktigimda butun koylu erkekleri teki gosterdi-kadinlarin resmini nasil cekerdim-misafirdim bu sebeple mesaj gayet kibar iletildi bana. boyee adiyaman kahta yoresinin kadin giysileri arsive giremedi. son zamanlarda oralara gittigimde artik bu giysilerle dolasan tek bir pastoral kadin goremedim. neyse mevznun kalbine donelim.
bizim akraa koyleri beni tanidigi icin her turlu resim cekmem sonuna kadar serbestti-bu ayricaligi da sonuna kadar kullandim. bir gun teyze kizlarinin teyyzemin kendi elleri ile dokudugu muhtesem kilimin onunde oturularken resimlerini cekiyorum. bir ara daha yasli olani-dur ! dedi daha guzel giysilerimizi giyelim bir de onlarla cek!.
uzerlerindeki giysiler o derecede guzle di ki daha guzlei nasil olabilir diye dusunurken iki genc kiz yerlerinden firladi yok oldular. ben heyecanla beklerken tri potu daha uygun br aciya yerlestirdim beklemeye koyuldum.
hayatim boyunca unutmayacagim bir anidir. bizim kizlar cika geldiklerinde gulmekten kendimi tutamadim. zavallilar hem bzuldu hem de neden guldugumu hic anlamadilar. uzerlerinde sumerbank basmasindan pejmurde pijama pantolon kirmasi bir sey onun uzerine gecekondu mahllerinden kadinlarin giydi turden gene fec zevkisi ayrintili donuk renkli basma entari, ve bu elbise uzerine cirtlak pembe mi findik yesili oldugunu hatirlayamadigim su merserize dar irme ceket. baslarina da beyaz tulben sarmis iki genc kiz karsmda saskin saskin durmaktaydi.
bu elebiseyi van a nadir ziyaretleri esnasinda mahalle arasinda kenti kadinlarin uzerinde gormus-sehrliler boyle giyiniyor demek ki deyip kendi bu egilime meyle etmislerdi anlasilan. onlara gore giysi yeni ve daha guzeldi.
tabiiki bu antropolojik firsati kacirmayip cektim resimlerini izlarin.arsivimde duruyor. kurdler bu tr calismalara yeterli kiymeti verdikleri gun tekrar hz,etinize sunulacak. (daha one bu resmleri arada sergiledim bir kere bir dernek bunlarn bazilarini newroz gosterisi icin aldi yarisini kaybetti oteki yarsinini da cizik ve toz icinde zorla hafiyecilikle kurtarabildim. bir baska durumda uyanik bir kurd kitabinda sim bile vermeden bir resmimi kullandi vs vs-simdi tursusunu kuruyorum- bayagi eski seyler var- mesela artk raslanmayan yekpare tekerlekli kagni ile ot tasima safhalri- onde camuzlar arkada okuzler onun ardinda da lawik soyleyen surucu hey loooo loooooo loooo eyiiiiiiihaahhhh
bu lavikleri ancak duyanlar bilir.

bu yalap salap verdigim kesit bir kultur enstantanesidir.
nedir halde bu anlatyigim durumda kurd kulturunu temsil eden seyler?

1-o guzel reng cubusu kadin giysileri mi?
eger oyle se sahipleri o gunden bu elbisleri terketme niyetlerini gostermisti
simdi se ara ki bulasin.
bu kizlar kadinlar kurdurler ve bu onlarin gundelik tercihi idi.
simdi br otorite bunlara gidip yook olmaz cikartin bu entari pijama kepazeligini giyinin yedi farkli arcadan olsuana zahmetli kiraz fistani.
ne o oyle basta kafainizi bir gari gosteren tulbent- terar o sasasli renga renk turbanlara donun!
mu diyecek?

ustelik- gecenlerde sohbet ettigim bir inadci kurde gore tulbent entari ile avrupa sokaklarnda dolasan kurd kadinlari kurt kulturunun temsilcisi olyormus-ben ise kurd kulturunu temsil etmiyor musum. bir hayli kesin bcimde bunu idda ediyordu. o enari nin basma deseni sumerbank kurdistana girisi 1950 idi. tulbent de benzri bir yeniliktir- ben tarih kitabi degil cok degil 25 yil once van hakkari yoresinde tek tulbentli pastoral kadin bulamazdiniz. bambaska cok daha renkli basliklar kulanirlardi. simdi ise tek bir tulbentsiz kadin yoktur .

duydum ki bars analar da saga sola kurd kultrunu ve analarni temsilen tulbent dagitiyorlarmis.
bu siyabend ile xace filiminde (dikkat olay muhtemelen 1200-1400 lerde gecmis olmali) kahramanlarn azigi kirmizi kirmizi domateslerdi. domatesin latin amerikadan eski dunya ya vars tarihi nerden baksan 1600-1700 den eren olamaz-kurdisan a ise muhtemelen 1800 de anca varmis olmali.neyse bunlar ufak ayintilardir aa insanin cehaletine bakmaan koca koca lakirdi ettiginde ele veren ufa ayrintlar.
vsselam eger kurd mutfaginda bir yemek de tomates temel malzemeyse bunu kurd kulturu yaptigimizda sunu bilmelyiz ki
1800 lerden once yasamis milynlarca kurdun tek biri bile bu yemegi birakin tadmayi gormus duymus bile olamaz. kultur-ulusal kultur boyle bir seydir iste.

eski olani atar yeni olani allah bilir nerden alir
-bu aliskanlik icine dogmus olanlar da
bu aliskanligin kurd ulusunun ta safagindan beri urettigi bir sey sanar.
haydi ulus olalim dedigi bir fii tarihinde (mesela 5000 yil once kulaga hosh gelir mi?).

boyle surebilen br sey varmidir?
evet muhtemelen dilin belli bir bolumu
(milyetciler onu kafalarina goe bzmadan onceki halleri icinde)
bazi temel aliskanlarin bir bolumu (mesela agaclara caput baglayip dilek dilemek gibi-subhaneke ile yailan eylem gibi-subhaneke bolumu islaman apartilan ancak renga renk caputlarin isisz bir dag yamacinda tozlu bir mese calisina tuturulma aliskanligi allah bilir hangi antik aliskanliktan geriye kalan detaydir belki de)

simdi
hangisi kurd kulturu
bizat kurdler tarafindan terkedilen kiraz fistan mi
kabulu nerden bakarsaniz bakin 50 yili gecmeyen tulbent-sumerbakn basmasi vs mi?
muhtemelen araplardan daha ucuz oldugu cin alinan siyah beyaz veya kirmizi beyaz cefye mi yoks tatvan dan gecerken sadce ihtiyarlarda hala tek tuk gzledigim ipek izlenimi veren siyah veya baska renkte puskullu turban kumasi mi?
bunlarin hangisi kurd kulturu?

hepsi ve hic birisi!
(bu cveap kingdom of Heaven filiminde salahadinin (daha dogrusu onu oynayan aktorun) kendine muhtesem guvenli ve bu sebeble yumusak bir muzafferi canlandidigi anda Balian in sordugu "Kudus un anlami/degeri neydi?" sorusauna verdigi cifte cevap gibi oldu
nothing-hic bir sey
bir iki saniye sonra tekrar donerek, yuzunde br gulumsemeyle
evrything-hersey !
benzedi.

o cevapta oldugu gibi
bu cevapta da
nothing ile every thing

hepsi ve hicbirisi
arasindaki sinirin ne kadar ince ve bize bagli oldugudur.

kulturu statik bir sey gibi dusunen
hep yanilir ve yanildigi ona gosterilmelidir!

hulasa kurdlerin en guzel kulturu
secim ve degisebilem haklarini koruma haklari olmalidir!
zevklerini yeteneklerini boyle bir serbestlike tum dunya daha iyi gorecek
tum dunyaya kendilerine has ozellikleri boyle armagan edebilecekler.

tulbente - domates e - kiraz fistan a yapisarak degil!

hurmetler sunarim