SEYH SAID'IN KATBI LICELI FEHMI BILAL'IN YASAM ÖYKÜSÜ (3)

" Heta Kurd destgir û pistgirên neyar binHertim dê bin nîr de bicare û belengaz bin."Liceli Fehmi FiratLiceli Fehmi Bilal Isparta'dan sürgün dönüsü yasamini memleketine dönerek devam ettirmeye calisir. O dönemlerde Liceli Fehmi Bilal gelip,Cebaxcur'un Darahini ilcesine yerlesir. Fehmi Bilal'in gelip,buraya yerlesmesi'nin elbetteki tarihi ve siyasi anlamda cok önemli nedenleri vardir. Darahini Seyh Said hareketinin merkezi durumunda sayilan baskentidir. Hareket döneminde vilayet statüsünde olan Darahini tarihe taniklik yapmis,Seyh Said hareketinde cok önemli kahramanlar cikarmis olmasindan kaynaklanmaktadir.Ikincisi Liceli Fehmi Bilal'in Modan'li "Mesedali" Feqi Hesen'den tutun "Arikiz",valirli Haci Sadik beq'den tutun "Ataoglu",botiyanli Emer'e Faro,Girnos'li meshur Kürd komutanlarindan Heci Kolosi Darahini mintikasinda ismi cok anilan bu kahramanlarin memleketini mesken tutmasi bilincli bir tercihtir.Darahini mintiqasinda Elazig cephesi komutani Seyh Serif'ten tutun Siwanli Kasim Aga "Kas Kösi", Ismail Aga Darhini,yine Seyh Tahir ve Emere Faroy'un silah arkadaslari Eminê Miki'den tutun Mehmed Eli Cewahir gibi yüzlerce kahramani burada anmak istiyorum. Burada bahs ettigim bu kahramanlar'in bir cogu uzun süre gerilla savasi verdikleri,devletin koymus oldugu ödüllerle Kürd isbirlikcileri tarafindan öldürüldügü'nü belirtmek isterim. Liceli Fehmi Bilal iste bu kahramanlar diyarina gelip yerlesmistir. Liceli Fehmi Bilal'in ilk esi, yani Zerdüst ve Sirr Firat'in anneleri Seyh Fahri Akar'in röpotajinda-ki aktarimlara göre Lice'nin Baxsiyan köyündendir. 49'lar hareketinden dolayi yargilanan Efem Dolak'in köyüdür. Melle Amedi'nin sifahi olarak bana verdigi bilgilere göre Lice'li Fehmi Bilal'in ikinci esi'nin Darahini ilcesinin Vazenan "Yigitbas" köyüne bagli kawarik mezrasindan oldugunu aktarmaktadir.Liceli Fehmi Bilal'in 3 oglu'nun oldugu isimleri Sirri,Zerdüst ve Xeyri olduklarini belirtmek isterim. Bu cocuklarindan Xeyri'nin hala Amed'e sag olup,yasadigi yönündedir. Fehmi Bilal ömrünün son dönemlerinde ölmeden evvel yani 1967 yili ve öncesi dönemlerde Amed'e parmakla sayilacak birkac yurtsever tarafindan sahiplenilirken,oglu Xeyri'nin babasina sahip cikmadigi söylenmektedir. Fehmi Bilal'la ilgili ilk bölümünü yazdigim yazida'da Seyh Tahir'in tornu'nun bana aktardigi bilgilere atfen yakin dönemlerde Amed'e Fehmi Bilal'in sag olan ogluyla görüsttügü'nü , babasi ile ilgili yeterli bilgileri bilmedigi gibi ruhsal durumu'nunda yerinde olmadigini aktardi. Zerdüst ismindeki oglu'nun akibeti hakkinda bilgi alamadigimi, ama Yasar Kaya'nin Fehmi Bilal ile ilgili makalesinde bazi bilgilerin mevcut oldugunu belirtmek isterim. Liceli Fehmi Bilal Darahini'de dava vekilligi yapttigi dönemlerde Seyh Said'in büyük oglu,,Kürd siyasetcisi ve filozofu olan Seyh Aliriza Liceli Fehmi Bilal'in Xinisa yerlesmesi icin davet eder. Seyh Said'in torunu A.Melik Firat Liceli Fehmi Bilal'in sayesinde bati dünyasinin kapilarini araladigini söylüyor. Liceli Fehmi Bilal'in bati kültürüne vakif biri olarak Fransizlarin fabil ustasi romanci La FontainNin romanlarini Kürtce'ye cevirdigini söylüyor. Fehmi Bilal'in Dostoyewski,Tolstoy,Maksim Gorki,Victor Hugo gibi Rus ve Fransiz düsünür ve yazarlarinin etkisi altinda kaldigini söyler. Bu konuda ayrintili bilgiler Mezopotamya sürgünü adli eserinde tüm ayrintilar mevcuttur.Liceli Fehmi Bilal'in cocuklarindan Avukat Sirri Firat üzerinde epey bilgiler mevcut olup,sizinle paylasmak istiyorum. Sirri Firat'in esi Mersin Silifke ilcesinden olup,ögretmenlik yapiyordu. Sirri Firat Hukuk fakültesini kazanmistti,ekonomik durumu iyi degildi,esinin yardimlariyla okulunu okudu. Esinin tayini Konya iline cikinca Sirri'da esiyle uzun süre Konya'da avukatlik yapar. Sirri Firat cok sevilen babasinin izinden giden cok dgerli bir Kürd hukukcusudur. Sirri Firat Konya'da yasadigi dönemde tanik oldugu bir anekdotu sizinle paylasmak istiyorum. Sirri Firat Konya'da birgün subaylarin gittigi bir kulübe gidiyor. Kulüpte subaylar oturuyor. Yasli emekli bir Albay'da oradaymis. Bu albay Seyh Said hareketinde Lice mintikasinda zalim yüzbasi Ali Haydar'in komutasinda o dönemlerde Tegmen rütbesinde görev yapiyormus. Licede yasadigi bir olayi orada birkac subayinda hazir oldugu ortamda bakin söyle anlatiyor. Birgün Yüzbasi Ali Haydar ve bagli birligiyle Lice'nin Zengsor köyüne bagli Baxsiyan mezrasina gittik. Seyh Said hareketinden dolayi köyün tüm erkekleri ve gencleri daga cikmistilar. Köyde sadece cocuk ve kadinlar kalmistilar. Köydeki tüm cocuk ve kadinlari topladik. Kalabaligi hayvanlarin toplandiklari etrafi citle cevrili gewi "Agil" alaninda topladik. Agil'in etrafinda süngülü askerlerle cevreledik. Ali Haydarin emri suydu agil-i atese verecegiz. Agil'dan biri cikarsa süngülüyeceksiniz. Agil'i atese verdik, baktik 6,7 yaslarinda bir erkek cocuk agil disina cikti. Bir kac adim-da atti, ve etrafina baktiki süngülü Jandarmalari görüp, duraksadi. Bu cocuk süngülere baktti,ates'e baktti. Tekrar süngüye baktti,ateslere bakti ve kendini atesin icine atti. Iste Albay burada sunu söyledi cocugun bu durumunu görünce biraz acidim.Acaba bizim süngümüz atesten daha betermi diye düsünmüsttüm. Iste Sirri Firat burada iste beyler ben bu sözleri söylemis olsaydim,mübalagali konustugumu,yalan söyledigimi düsünecektiniz. Iste bey efendi kendi agziyla söyledi Taktirini size birakiyorum.Fehmi Bilal'in oglu Sirri Firat 1959 yilinda Bidlis ilinde dönemin Emniyet müdürü tarafindan bir gece arabasina bindirip,götürüp sarp bir kayadan atar. Yarali olarak hastahaneye kaldirilan Sirri Firat'i hasahaneye yetistiridiginde yanina giden yegeni Dara'ya Emniyet Müdürü tarafindan öldürülmek istendigini aktarir. Yasar Kaya bu ismi bizde saklidir,sonrada CHP miletvekilli ve Cumhurbaskani adayi oldugunu söyler. Bende ismini aciklayayim? Mehdi Zana bekle Diyarbakir kitabinin 153 sayfasinda bu sahsin bir dönemde Icisleri Bakanligi yapan Necdet ugur oldugunu söylüyor. Liceli Fehmi Bilal 1960 sonrasi dönemlerde Kuzey Kurdistanda yasanan sesizlik döneminde T-KDP kurulmasi icin merhum Faik Bucak'in oglu Serhat Bucak'in Fehmi Bilal'la ilgili aktarimlarini sunmak istiyorum. 1961 yilinda Silopi'de Said Elci ve bazi Kürd aydinlariyla birlikte KDP mesullugu adli gizli bir teskilat kurarlar. Mesulluk,cesitli Kürd örgütleri ile iliski icinde olmasina karsin,temel olarak Irak-KDP'nin etkisi altindadir. 1965'e gelindiginde ,Seyh Said isyaninda da yer almis Fehmi Bilal,Said Elci ve Ömer Turhal gibi yurtsever insanlara partilesme önerisi yapar. Halkta belli bir tabani vardir. Ancak bir sorun vardir;kim lider olacak? Fehmi Bilal , Faik Bucak'i önerir. ve kabul edilir. 11 temmuz 1965'te T-KDP kurulur. Partinin ilk genel baskani Faik Bucak olur. T-KDP Türkiye sinirlari icinde özerikligi savunur. Bu degerli Kürd degerini yazdigim ilk bölümde. Amed'e yasayan bir hemserimle yapttigim sifahi görüsmede bana aktardigi bilgileri sizinle paylasmak istiyorum. Darahini'de 1950'li yillardan 1980'li yillara kadar dava vekili görevini icra eden Palu kökenli Yansur"Topal" Seckin'nin Fehmi Bilal'la ilgili söylemleri sunlardir. Fehmi Bilal Darahini'ye dava vekili bürosunu actiginda meslektasi olarak,siyasetle hic ilgilenmedigini,sesiz bir yasam sürdügünü söyleyebilirim. Darahini'de Seyh Said hareketine katilan ailelerle iliskisi vardi. Sonradan duydum-ki Seyh Said'in yakininda yer almis,sürgünde kalmis biridir. Meslektasi'nin Fehmi Bilal'in sesiz ve siyaset disi bir tavir icinde olmasini o günkü siyasi konjoktürü analiz edersek,normal bir tavir oldugunu söyleyebiliriz. Kürdlerin o günkü kosullarda sesiz bir sürec yasadigi,49'lar olayi o dönemin belkide tek olayi oldugu göz önüne alindiginda Fehmi Bilal'i sanirim anlamak cok rahattir. Fehmi Bilal ölmeden evvel felc hastaligi gecirir. Yasaminin son dönemlerinde otel odalarinda gecirdigi,devlet hastahanelerinde tedavi olmayi da red eder. Yazili bazi kaynaklara göre ölünceye kadar Fehmi Bilal'e dostluk ve yardimlarini esirgemeyen kisilerin basinda merhum Kürd sehidi Said Elci gelmektedir. Terzi Semsi,Melle Xalid Aycicek,Melle Amedi gibi Kürd yurtseverleri-de Fehmi Bilal'i hastaligi boyunca yanliz birakmayanlar arasinda oldugu'nu belirtmek isterim. Liceli Fehmi Bilal'in son bölümünü yazdigim yasam öyküsüle ilgili bu yazimda,bir okuyucu'nun aktardigi bilgiyi sunmak istiyorum. Liceli Fehmi Bilal'la ilgili Lokman Polat tarafindan Kürdce yazilmis Filozof adli "Katibe Seyh Said" adli eserinin oldugunu'da ögrendim. Fehmi Bilal'in hemserisi olan Lice kökenli Kürd aydini Lokman Polat'in bu eserinden de dogrusu haberim yoktur. Bu romani okusaydim belki Fehmi Bilal'in yasamini daha ayrintili ve edebi yazardim. Fehmi Bilal'in Kürtce'nin kurmanci lehcesiyle yazdigi "Giliya daran" fabil seklindeki yazdigi bu siiri zazaca'ya cevirdim. Redekte edip,bu siiri en kisa sürede Vate dergisine gönderip,yayinlamasini isteyecegim. Fehmi Bilal'la ilgili yazimi burada sonlandirmaya calisacagim. Bu Kürd degeri hakkinda derleyip,toparladigim sözlü ve yazili tüm kaynaklari sizinle paylasmaya calisttim. Liceli Fehmi Bilal'in yasami,mücadelesi ve ailesi hakkinda kabul ediyorumki,eksik,yanlis ve bilinmiyen cok yönlerinin oldugunu kabul ediyorum. Ben bugüne kadar yazilmayan ve sözde kalan bilgileri, yazilanlarla birlestirip,biraz daha zenginlestirmeye calisttigima inaniyorum.Ulasamadigim yazili kaynaklar olsun,yakin dönemde bu Kürd degerini taniyan canli taniklardan sözlü bilinmeyen yönlerini katki olarak bu yazinin ekinde bizimle paylasirsaniz,cok önemli bir görev ,tarihe de katki sunmus olursunuz. Sealmlarimla yaziyi sonlandiriyorum.Orhan Zuexpayij