Referandum ve Anayasa’daki son degisiklikler üzerine

  Aylardan beri Irak Anayasa Taslagi üzerine cok ciddi ve kiran kirana tartismalar oldu..Güney Kürdistanlilar, bu Anayasaya iliskin tartismalari „Anayasa savasi“ diye adlandiriyorlardi..Acaba bu „Anayasa savasinda“, Kürdistan Parlamentosunun Anayasa taslagini kabul etmesinden sonra ne gibi gelismeler yasandi ve Anayasa’da hangi degisikler yapildi? Anayasada yapilan degisiklikler kürdlerin cikarinamiydi? Bu son degisiklikler hangi güclerin cikarinaydi?Daha fazla soru sormadan, bu son gelismeleri özetlemeye calisirsak iyi olacak..Güney Kürdistan’da KDP, YNK ve diger tüm siyasal gücler Anayasa’ya „Evet“ demek icin seferber olmuslar.. Bir ay önce Kürdistani partilerinden olusan komisyon bu yöndeki cabalari koordine ediyor ve halki „Evet“ demeye tesfik ediyor..Bu konuda cok yogun bir kampanya ve seferberlik var... Tüm basin ve yayin organlari bu konuda seferber olmus, televizyonlarda canli tartismalar, gazete köse yazarlari nicin „Evet“ adi altinda hergün uzunca makaleler yaziyorlar.. Tüm önde gelen siyaset adamlari „evet“ icin basin ve yayin kuruluslarina demecler veriyor ve halki referanduma sansibilize etmeye calisiyorlar..Güney Kürdistanli siyasal gücler, referanduma „evet“ kampanyasinda alabildigine basarili oldular. Kürdistan’in bazi alanlarda yapilan sondajlarda Kürdlerin % 70 yada 80‘i hatta bazi alanlarda daha fazlasi sandika gidip evet diyecek..Zaten YNK ve KDP’nin birlestigi ve üzerine anlastigi bir meselede tersinin düsünülmesi imkansizdir.. Kürdler cok yogun bir sekilde secimlere katilacak ve „evet“ yönünde oy kullancaklar..Güney Kürdistan’da marjinal da olsa bu Anayasa’ya „Hayir“ oyunu verecek bir cevre vardir. Onlarda kendi dar olanaklari cercevesinde bir kampanya yürütüyorlar. Kürd halkinin yetistirdigi büyük aydinlardan, hic bir zaman Kürdistan’in bagimsizligi ve özgürlügü disinda bir sey düsünmeyen ve kendi düsüncelerinde samimi olan, Prof. Dr. Cemal Nebez ve Shair Abdullah Pêshew de Anayasa’yi reddeden cephe icindeler.Abdullah Pêshew bu Anayasa’yi „eski Irak’i yeniden kurma Anayasasi“ olarak görürken , Dr. Nebez ise eskiden yapilan secimleri „Kürd halkinin bagimsizligini kayip ettigi kara gün“ ilan etmis ve bu Anayasa meselesinde ise „ Anayasa kabul edilsede, edilmese de Kürdler kayip edecektir“ perspektifiyle yaklasiyor.Ikiside Kürd liderlerine yönelik cok sert elestiriler yapiyorlar.Bugün ben Güney Kürdistan ve yabanci basina bir göz gezdirdigim zaman, Kürdlerin cok ciddi tavizler verdigini fark etim...Anayasa’da yapilan bu degisiklikler, bugün Xebat ve Kurdistanî Niwê gazetelerinde yayinlandi.Anayasa’nin birinci maddesine „Irak’in birligine“ ve „Anayasayi birligin garantisi“ olarak ön plana cikarilmasi Kürdlerin cikarina degildir.Anayasa’nin 3 maddesinde Irak’in kimligi yeniden tanimlaniyor, daha önce var olan „Irak Araplari Arap dünyasinin bir parcasidir“ ibaresi cikariliyor ve yerine „Irak Arap Birliginin kurucusu ve aktif bir üyesidir, kararlarina baglidir“ ibaresi konuluyor.. Bu da Kürdlerin verdigi baska bir taviz... Kararlara baglilik, tüzük ve program’in icerigine bakmak gerekir..Resmi diller konusunu isleyen Anayasa’nin 4. Maddesinde de degisiklikler yapilmis... „Federal kurumlarda ve Kürdistan’in resmi kurumlarinda Arapca ve Kürdce kullanacak“ diyor.. Bu maddede Kürdistana Arapcayi dayatiliyor ve Arapca Kürdistan’da da resmi dil olacak..Yine bu maddeler disinda bir dizi konuda Anayasa’dan cesitli maddeler degistirilmis ve yeni maddeler eklenmistir..15 Aralikta yapilacak olan genel secimlerden sonra olusacak yeni parlamentoya, bir cok yeniden düzenleme icin yetkiler taninmistir. Yeni Parlamento icinde bir komisyon secilecek ve 4 ay boyunca Anayasa da düsünülen degisiklikleri yapacak.. Daha sonra yeniden Parlamentonun gündemine gelecek ve 2/3 oraniyla onaylandigi taktirde yeniden halk oylamasina sunulacak.. Tabii ki eger 15 Ekimde Anayasa onaylanirsa, bu sürec baslatilacak..Yine Anayasa’da yapilan bir baska önemli degisiklikte yeni federal bölgelerin olusumu icin, önümüzdeki parlamentonun karar vermesi gerekir. Bunun icinse salt cogunluk yeterlidir. Ayrica önümüzdeki sürecte merkezi iktidarla bölgeler arasindaki iliskilerde de yeni düzenlemeler yapilacaktir.. Amerika Michigan Üniversitesinden Prof. Dr. Juan Cole „bu Anayasa’nin bir cok zayif yani var. Bir cok temel sorunu Parlamentoya havale ediyor. Bu da Parlamento’daki cogunlugun barbarligina izin veriyor“ diyor.. Bu Anayasa, esitler arasindaki bir Anayasa degildir.. Öyle olmus olsaydi, Kürdlerin kendi kaderini tayin hakkini Anayasa’ya acik bir sekilde koyarlardi ve esitler esit temelde iki farkli yapilanma olarak federal yada konfederal bir yapi icinde ortak bir yönetime giderlerdi.. Azinlik ve cogunluk bazinda kararlar alinmazdi. Ama, Irak’ta yasanan bu degil, Araplar Kürdleri, eski döneme zorlarken Kürdler ise taviz üzerine taviz veriyorlar.Gelecekte bir dizi sorunun cikacagi daha simdiden görülüyor.. Abdullah Pêshew bir hatirlatmadan bulunuyor ve diyorki „ gecmiste bizi baskalarina giderken kürd sorununu anlatirken, bize sorulmadan ülkemizi Irak’a bagladik diyorduk. Simdi bu silahda elimizden alindi. Cünkü Kürdler Irak’in bu yeniden olusumuna katildilar“ diyor.Sonuc olarak Anayasa’da yapilan son degisiklikler, Arap irkcilarinin istemleri dogrultusunda gerceklesti.. Hatta Anayasa’da yer alan ve Baascilara yönelik bölümün dahi sinirlari alabildigine darlastirilmasina ragmen, yine bu cevrelere referandumda „Hayir“ oyunu kullanacaklar. Beyaz Saray’in sözcüsü yaptigi aciklama da „ ileriye dogru iyi bir adim“ ve Mam Celal‘in „tarihi bir olay“ olarak degerlendirdigi bu antlasmaya daha önce secimleri boykot eden sadece Irak Islam Partisi katildi ve Anayasaya „evet“ cagrisi yapti.. Dün 19 Sünni olusumu ortak bir aciklama yaparak, Anayasa’ya „Hayir“ cagrisini yaptilar. Eger Sünniler ( cok zayif bir ihtimal olmasina ragmen), 3 Eyalet bazinda cogunlugu saglasalar ve Anayasa’ya hayir deseler tüm bu sürec yeniden baslanacak ve yeni shanslar ve riskler ortaya cikacak... Eger Anayasa kabul edilse dahi yine yeni tartismalar ve kavgalar baslayacak.. Cünkü en temel istemlere ve sorunlara cözüm getirilemiyor.. Sorunlar ertelenmeye ve Amerika’nin takviminin islemesi saglanmaya calisiliyor. Irak’in bozuk saati, Amerikanin saatina uydurmak icin, Zalmay Xelilzad’in cabalari yetmeyince, Washington’dan telefonlar Irak’a ve Kürdistan’a yagmaya basliyor. Sonuc olarak zorlama bir antlasma saglaniyor ve Beyaz Saray „ ileri bir adim“ diyerek dost ve düsmanlarina mesaj veriyor. Bu Anayasa’nin bu sekil almasi, Demokles kilici Xelilzad’in rollü büyüktür.. Ama Irak’in kördügümünü cözmek icin bize Iskenderin kilici lazim. Irak ve Kürdistandaki belirsizlik hâlâ devam ediyor.. Sonuclarini hep birlikte yasiyip ve görecegiz. 14.10.2005