Mezopotamya Demokratları

Tony Blankley

Irak Meclisi'nde bir Sünni meclis başkanı, bir Kürt devlet başkanı, bir Şii başbakan ile Sünni ve Şii başkan yardımcıları olacak. Dışişleri bakanlığı Kürtlerin, savunma bakanlığı Sünnilerin, petrol, içişleri ve maliye bakanlıkları ise Şiilerin idaresinde olacak.

Çeşitli anlaşmazlıklar çözülüyor ya da kısmen sonuçlandırılıyor. Peşmergeler Irak ordusunun bir parçası olarak kabul edilirken, bölgesel Kürt hükümetinin idaresinde olacak.

Petrol rezervleri tüm Iraklılara eşit olarak paylaştırılacak. Kesin rakamlar üzerinde halen bir anlaşmaya varılamazken, bu hararetli tartışmanın ne denli sarsılmaz bir zemini olduğunu herkes görebilir. Mesela Kürtler, Saddam zamanında acımasızca ayrımcılığa maruz kalıp petrol kaynaklarından pay alamazken, rejimin son birkaç yılı içinde Anglo-Amerikan hava sahasının koruması altında ekonomik açıdan iyileşme imkânı buldu. Kürtler bu koşullarda haksız yere gasp edilen haklarını savunmaya başlayacak.

Bir diğer önemli sorun, büyük ölçüde çözülmüş görünüyor. En azından bir çözüm mekanizması üzerinde anlaşma sağlanmış durumda. Saddam rejiminde binlerce Kürt, tarihi petrol zengini kentleri Kerkük'ten kovulmuşlardı. Henüz kesinlik kazanmayan bir anlaşma ise Kerkük'ten çıkarılan Kürtlerin dönmelerini öngörüyor. Tüm bu yerleşme işlemleri tamamlandıktan sonra bölge insanının yerel Kürt otoritelerine mi, yoksa Bağdat yönetimine mi bağlı kalmak istedikleri yerel bir referandum ile belirlenecek.

Tüm bunlar olgun bir demokrasi adına çok etkileyici. Mezopotamya'daki demokratlar 19'uncu yüzyıldaki resmi elbiseli, silindir şapkalı ve kuyruklu frak giyen İngiliz devlet adamları edasıyla müzakerelerde bulunuyor.

Kültürel antropoloji açısından hayli renkli bir dönem. Ortadoğu pazarlarında yüzyıllar içinde bir sanata dönüşen müzakere, meclis tartışması görmemiş bu bölgede siyasi bir işlev kazanabilir mi? Öyle görünüyor. Iraklı politikacılar temkinli ve zekice, Washington' daki âlimlerin istihzalarına rağmen, kendi ayakları üzerinde durabilen demokratik bir hükümete kavuşacak gibi. (6 Nisan 2005)