Maliki için 'Ya yap, ya git' vakti

Etkin yönetim sergileyemeyen Irak başbakanına muhalefet, başta Kürtler olmak üzere tüm Iraklılar arasında artıyor. ABD hükümet değişimine karşı çıksa da dedikodu çarkı yeni bakanlar üzerinde dönmeye başladı bile  Bağdat'ta Irak Başbakanı Nuri el Maliki'yi koltuktan indirmek yönünde yeni bir hareket güç kazanıyor. Ve ABD böyle bir hükümet değişikliğine karşı telkinlerde bulunsa da Irak başkentindeki üst düzey Amerikalı bir yetkili Maliki rejimi için 'Ya yap, ya git' vaktinin geldiğini söylüyor.Maliki'ye yönelik bu yeni taarruz Kürt liderlerden geliyor; Amerikalı ve Iraklı kaynaklardan öğrendiğim kadarıyla aralık sonunda Maliki'ye bir ültimatom göndermişler. Üst düzey bir Kürt yetkili, "Mektup Bağdat'taki politikaların yönü konusunda endişe duyduğumuzu açıkça belirtiyordu" diyor. 21 Aralık tarihli mektubu, "Kürt partilerin hükümet reformuna vb. yardım etmek için samimi bir çabası" diye niteliyor. Kürtler Maliki'nin geçen yaz (ki Irak başbakanı o dönemde yeni bir darbe girişimini atlatma çabasındaydı) kendilerine verdiğini söyledikleri sözleri tutmamasından dolayı hayal kırıldığı içinde. Maliki, hükümetinin petrol yasasıyla bölgesel iktidar paylaşımını geçireceğini, Kerkük'ün akıbetini belirleyecek referandumu da yapacağını söylemişti. Bu sözler tutulmadı ve Kürtler kızgın. Kürtler güvenlik mevkilerini istiyor En güçlü Maliki karşıtı ses, Kürdistan'daki hâkim siyasi lider Mesud Barzani. Barzani geçen yaz ABD Başkanı Bush'tan gelen şahsi bir telefon sonrası Maliki'yi desteklemeyi kabul etmişti. Geçen ay Türkiye'nin düzenlediği sınır ötesi saldırıları ve Kerkük'teki erteleme nedeniyle hiddete kapılan Barzani, şimdi kavgaya hazır. ABD'nin Bağdat Büyükelçisi Ryan Crocker yılbaşından sonra Kürdistan'da Barzani ve bölgenin diğer hâkim savaş ağası olan Irak Devlet Başkanı Celal Talabani'yle görüştü. Salı günü Bağdat'tan verdiği demeçte Kürtlere mesajının şu olduğunu söylüyordu: "Bizce herkes hükümeti değiştirmeye değil, hükümeti daha etkin hale getirmeye vurgu yapmalı."ABD yetkilileri Maliki'nin gönderilmesine karşı telkinlerde bulunsa da başbakanın gelecek aylarda daha etkin ve kapsayıcı bir yönetim sergilemesi gerektiği, aksi takdirde konuştuğum üst düzey ABD yetkilisinin deyişiyle 'çökeceği' konusunda hemfikir. Aynı yetkili durumu şöyle izah ediyor: "Kürtler, Sünniler ve Şiiler arasında hükümetin kendisinden bekleneni yapmadığı hissiyatı var. Hükümetin hızla toparlanması lazım." Maliki karşıtı güçler, onun yerine, Talabani'nin yardımcılarından ve Abdülaziz el Hekim'in başında olduğu Irak Yüksek İslam Konseyi'nin liderlerinden olan Adil Abdül Mehdi'nin geçmesini istiyorlar. Mehdi yandaşları, mecliste güvenoyu için gereken 138 imzayı toplayabileceklerini düşünüyorlar; Kürt partilerden 53, Sünni gruplardan 53 ve Hekim'in İslam Konseyi'nden 30 imza alma beklentisi içindeler. Eski başbakanlar İyad Allavi ve İbrahim el Caferi'nin yandaşlarından gelecek 40 oy daha katılırsa, yeni bir hükümet için gereken üçte ikilik çoğunluğa yaklaşılıyor. Bağdat'taki dedikodu çarkı, yeni hükümette bakan olacakların isimleri üzerinde dönmeye başlamış bile. Kürtlerin kilit güvenlik mevkilerini istediği söyleniyor, buna belki Ulusal Güvenlik Bakanlığı aracılığıyla istihbaratın kontrolü de dahil. Enerji Bakanlığı için önerilen çeşitli adaylar var -Irak'ın güneyindeki boru hatlarından İran'a kaçak sokulduğu söylenen muazzam miktarda petrolün önünün alınması da öneriler arasında. Maliki'nin gönderilmesinin önündeki en büyük engel Şii dini lider Ayetullah Ali Sistani; Sistani'nin Maliki'nin performandan hoşnut olmadığı, fakat Şii ittifakını bölmek de istemediği söyleniyor. "Necef (Sistani'nin karargâhı) mutsuz" diyor önde gelen bir Iraklı lider. Fakat üst düzey Amerikalı yetkili, Sistani'nin herhangi bir hükümet değişikliğine henüz onay vermediğinden 'emin' olduğunu söylüyor. ABD yetkilileri Iraklıların Maliki'yle ilgili rahatsızlığını paylaşsa da, rejim değişikliğinin zaten kaotik olan siyaseti daha da geriye düşürüp güvensizliği artıracağından korkuyor. ABD'nin tercihi 'üç artı bir' ABD Maliki'yi çöpe atmak yerine, 'üç artı bir' diye bilinen bir koalisyon üzerinden iş görerek, onun etrafında çalışmayı umuyor. Bu grup Maliki'nin yanı sıra, Talabani ve başkan yardımcıları Mehdi'yle Tarık el Haşimi'yi kapsıyor. "Maliki'ye mesajımız şu: Tek başına yönetemezsin. Bir grubun parçası olarak yönetmelisin" diyor ikinci ABD yetkilisi. Crocker bu ittifakın da itmesiyle Irak meclisinin, bu hafta sonu gibi erken bir tarihte Baasçılıktan arındırmayı gevşeten bir yasayı, ocak ortasına doğru da bir bütçe kabul edeceğini, nihayetinde kördüğümü çözebileceğini umuyor. Kendi siyasi dramı içinde sıkışıp kalmış bir ABD için Bağdat önseçimi çok alakasız görünüyor. Fakat gelecek haftalarda Irak'ta yaşanacaklar, 2008'in geri kalanındaki gelişmeleri de biçimlendirecek. Maliki için 'Ya yap, ya git' vakti. (11 Ocak 2008)