Kuzey Irak kararı, prestij için

Kuzey Irak'ın özerkliğinin derinleşmesi ve PKK saldırılarının artmasıyla ordu ve milliyetçilerin tepkisini çeken Erdoğan, iç siyaset için Kuzey Irak'a müdahale etmek zorunda kalabilir. ABD, tarafların görüşmesini sağlamalı İran'ın nükleer amaçları, Irak'taki düşük yoğunluklu iç savaş ve İsrail-Hizbullah çatışması kâfi gelmediyse, Başkan Bush yeni bir ikilemle yüzleşebilir. Türk hükümeti, orduya Kuzey Irak'taki 3 bin PKK'lıya saldırı hazırlığı emri verdi. ABD'nin 50 yıllık müttefiki Türkiye'nin bu tavrı büyük oranda gösteriş niteliği taşısa da Bush yönetimini huzursuz ediyor. Erdoğan'ın ılımlı İslami hükümeti köşeye sıkıştırılıyor. Bu ay iki PKK saldırısında 15 asker öldü ve başbakan bunun hesabının sorulacağını söyledi. Bu arada Irak'taki savaş da ülkenin huzursuz Kürt azınlığı sorununu ağırlaştırdı. Modern dönemi boyunca, Türkiye bazen şiddet yöntemleri kullanarak Kürt eylemleriyle savaştı. PKK'nın başını çektiği 15 yıllık isyanı 1999'da bastırdıktan sonra hükümet, sosyal bölünmelere siyasi çözümler üretemedi ve güneydoğudaki Kürtlerin hayat standartlarını iyileştiremedi. PKK'lılar son dönemde ateşkesi bozdu ve bağımsızlık savaşını sürdürdü. Özerk bir devlet kurmaya çalışan Iraklı Kürtlerin başarısı işleri daha da zorlaştırdı. Karşılarındaki bu örnek, Türkiye'deki Kürtlerin kendi başlarının çaresine bakma eğilimini güçlendiriyor. Ankara için daha da kötüsü, kuzeydeki Kürt devletinin, Irak'ın kalanının iç savaşa sürüklendiği bir dönemde doğma ihtimali. Türkiye, Washington'la anlaşmazlıklarına odaklandı. Kürtlerin ulusal arzularının bölgesel çapta güç kazanmasından Irak savaşını sorumlu tutuyorlar. Washington'ın PKK'yı terör örgütü addetmesine rağmen, Irak'taki PKK'lılara saldırmayı reddetmesi bu eğilimi güçlendiriyor. Birçok Türk bu çifte standardın iki nedeni olduğu kanısında: Washington ya Irak savaşında topraklarından cephe açmasına izin vermeyen Türkiye'yi cezalandırıyor ya da maşa olarak kullanacağı bir Kürt devleti yaratmak istiyor. Sözünü tutması için büyük baskı var Türkiye'nin iç siyaseti de Erdoğan'ı savunma konumuna itti. AB'yle bağları güçlendirmek yönündeki ana hedefi, Kıbrıs yüzünden sallantıda. Türkiye'nin sivil ve askeri otoriteleri arasındaki ilişkiler de, iktidara geldiği 2002'den bu yana en düşük seviyede. Erdoğan'ın gizli bir İslamcı gündemi olduğundan kuşkulanan generaller, onu zayıflatmanın yolunu arıyor. Dinci kökenlere sahip birinin, laikliğin en önemli kalesi olan cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasından endişeliler. Milliyetçilerse, Erdoğan'ı Avrupa, Kıbrıs, PKK, Iraklı Kürtler gibi konularda fazla yumuşak davranmakla suçluyor. Ancak Erdoğan'ın Aşil topuğu Irak, iş Kuzey Irak'a sığınan PKK'lılara dayandığında, Türk askerlerinin hayatını korumak yönünde verdiği söze kısılıp kalıyor. Zamanlama da daha kötü olamazdı. İsrail'in Hizbullah'a yönelik misillemesi, beklentileri artırdı. İsrail teröristlere yönelik cezalandırıcı saldırılarda bulunuyorsa, Türkiye neden aynısını yapmasın ki? Kuzey Irak'taki PKK'lılara saldırı, Erdoğan için bir 'kazan-kazan' durumu. Erdoğan, misilleme sözünü tutarak milliyetçi damarını kanıtlayacak, generallere kendini gösterecek. Bush yönetimi, Türkiye'nin sınır ötesi operasyonuna bir yere kadar müsamaha gösterebilir; özellikle de müdahale top ateşi veya hava saldırısından ibaret olursa. Büyük miktarda askerle tanklar eşliğinde girişilen bir harekâtsa bölgeyi cehenneme çevirebilir; Irak'ın nispeten sakin kesiminde istikrarı bozar. Fakat Ankara, Iraklı Kürtlere küçümseyici tavır takınırken, Türkiyeli Kürtlerin koşullarını düzeltmek için çaba göstermedi. ABD, Irak'taki PKK varlığının Türkler için temsil ettiği bedelleri idrak edemedi. Iraklı Kürtler de PKK'lılara kaynak aktarımını kesmeyi reddetti, çünkü PKK'yı bir Türk sorunu olarak görüyorlar. En önemli adımsa sonbaharda, MİT müsteşarı Emre Taner Iraklı Kürtlerle PKK'yı nasıl yerinden edebileceklerini konuşmaya başladığında atıldı. Iraklı Kürtler bir anlaşmayla ilgileniyordu. Fakat Türkiye bir şans tanımaya gönüllü değildi, Washington da görüşmelerin ilerletilmesi için çalışmadı. ABD bu konuya öncelik verirse, görüşmeler ilerleyebilir. Krizden kaçınmak için hâlâ yeterli zaman olabilir. (Leigh Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü başkanı, 30 Temmuz 2006) Los Angeles TimesRadikal akt: F.D