Kürt Dilleri

BB & K · 17 yıl önce

bir kere boyle provaktiv mevzulari severim. iki kurdlerin cogu (kurmanciler de zazalar da) zaza cayi bir lehce olarak gormek ister. boye midir degilmidir? simdi canbeg ortaya atilip bunlar fi tarihinde cozuldu baglandi deyecektir gene ama gene de ne hikmetse atesli tartismalar sur git devam eder.dogrusu haksiz da diyemeiyorum adam hakli-her seferinde bir deja vu hissi bundan. aslida bu yazdiklarimiz elbette birileri tarafinda belkide defalarca yazilmis cizilmis seyler-ilk olsa burya gecmez baska bicimde degerlendirirdik-ancak bayat mala bile talep oldugu asikar degil mi hala. turklere baka baka kararan uzume donmus kurdler- dil mi lehce mi? ben matrak bir tarfi daha onceleri yazdim toscana lehcesinin italyanca oteki dillerin de italyanin lehcesi olmasi uzerine bir avrupali munneverin tarifini severim hava kuvetleri olmayan dile lehce demek egilimi gucludur. (siz bunu ordusu olmayan diye okuyun- tabii cag ilerledikce parasi ekonomik gucu olmayan haline de evrilmektedir- hatta daha soyutlarsak CAYDIRICILIGI olmayanin dili once lehce olur sonra soner kaybolur gider vs vs) bu sebeple bir nebze eskilere gidilirse kurdceyi farsacanin bir lehcesi sayan kerli ferli eserlere bile raslanabilir. ben dilbilimcilerin neyin lehce neyin dil olduguna kesin kes bir ayrim getirebildiklerini inanmam. nicin? dil bilimi uzmani filan oldugum cin degil ta tersi cevabim kimyadan gelecek dil blimden cok daha kesinlik iceren yontemlerle calisan kimya da bile kimyasal ozelikler fiziksel ozeliklerine gore bazi maddeleri ayirma isi o kadar kolay degildir (species) bir suru insan br omur bur species isi ile ugrasir ama kesin bir cevap isterseniz hic biri size kesin cevap veremez. kontekse gore duruma gore tasnifatlar degisir durur. sanata basvurusak en cok cite edilen sairlerden sayilabiecek robert frost an bir dize aktarayim bu tasnifat isinin oyle kolay -kestirilip ailmayacagina dair: Before I build a wall I`d ask to know What I was walling in or walling out (from Mending Wall) kaba tercumesini de gecelim bir duvar ormeden once durup kendime sormaliyim bilmek icin neyi neyden ayirdigimi yani isin suyunu cikarmak isteyen kurmanaci yi de ikiye uce ayirabilir ve ceke ceke bunlari da dillestiren cikabilir- neyi neyden ayirmaya calistigimizi iyi bilmek lazim. turkce ile kurdceyi ayirmaya kalkan olabilir mi? olamaz cunku olay kabak gibi ortada bu iki sey neresinden tutarsan tut cok farkli seyler. ama zazaca ile kurmanci ye ayni bicimde bakamayiz. demek ki ayrilan seyler bir hayli farkli iste iki rakam bir ka kelime olablir veya daha fazla seyler farkli olabilir. benzerlikler ne kadar? ben bu dil lehceleri bilmeden konusmasam iyi olacak. genel hatti cizelim yeter simdi zaza ca ile kurmanci yi dil mi lehce mi yapacagiz? bu tur sorulari insan yasami ve dilin ayrilmaz bicimde ic ice gectigi tarihi siyasi sureclerden kopartip Nisanyanin aktarilan yazisinda sadece dil kurallari ile ayrimak mumkun mu? mumkun elbette ama bu ayrimi herkesin kabul etmesi mumkun degil bir tarihci sosyalbilimci vs dil ile lehcenin dilbilimci tarafindan ayrilma kriterlerini benimsemeye bilir. bunlara da bir suru ornek de bulabilir ben ucundan cabalayyim 1- arnavutlarin iki lehcesi/dili var ve Nisanyanin en onemli kriterine gore (mutualy understanable-karsilikli anlasabilme) bu iki lehceyi dil saymak gerek 2-isvec norvec ve danimarka da yasayanlar bilir bu uc dili konusanlar birbirileri ile knusurken kendi dillerini konusup karsilikli anlasirlar (ee tabi bu ANLASILMA uzerine de bir kamyon laf edebiliriz eger ben JK yi yanlis anlamadiysam yukarida bir yazi asmis ve galiba benim yazdigim iki yaziya karman corman gondermeler yapmis-eger en yanlis ANLAMADUYSAM o benim yazdiklarimi tepeden tirnaga yanlis ANLAMIS-goruldugu gibi ayni dili (turkceyi) kullanan iki kisi de bir brinin ne dedigin anlamayabilyor. yani karslikli anlasilma isinin de tam bir arifi zor). isvec norvec dance ye geri donersek modern dunya da bu uc seyi dil olarak tanimlayan dil bilimci de var lehce diye tanimlayan. ancak siyasi araenada bu ic sey artik uc ayri ulus ve uc ayri dil olarak kabu gormus durumda 100-500 sene sonra ne olur? orasini kimse kestiremez. 3- haydi avrupada dolasmaya devam edelim lomabardian dilini lehcesini italyancanin bir lehcesi (Vincent 1987) veya apayari bir dil (Grimes 1988) olarak tanimlayanlar da varmis-bunlar da dil bilimciymis. ciddi kitaplarda bunlar yaziyor. ne yapacagiz simdi? vesselam surece bakarsak siyasi birligini cok onceden tamamamis bazi uluslarin kendilerini olusturan farkli etnisite ve dilleri zaman icinde homojenlestirenler var bunlara hic dokunmadan farkliklari koruyanlar var. bazen bir bazen oteki iyi isliyor. herbirini bazi dezavantaji bazi avantazji da olabilir. biz ne yapacagiz zaza canin yakasini birakacagiz ve isteyen ona ayri bir dil diyecek isteyen de yok kurdcenin bir lehcesidir diyecek. her iki gurubu da besleyecek bir suru malzeme bulunabilecegini kestirmek guc degil. lomardain icin bulunan malzeme zamaz ca icinde bulunur vs vs. zaza lar ile kurmanclar adina kurd ulusu denilen ulusun birer parcasi mi yoksa iki ayri ulus mu? hah gene donduk dolastik ekmegi yok yemeye atla gider -... durumuna geldik. eger zaza lar ve kurmanclar ayri ayr uluslasmayi becerebilecek imkan guc tarih birikim enerji caydiricilik kapasite artik e varsa bunlara sahipse kimse bunlarin onunde durmaz. bana sorasaniz boyle bir durum yok. bana gore bir cok ulus gibi adi sani ve tasnifati disaridan tanimlanmis kurd ulusu(zaza+kurmanc + soran+ goran vs) biciminde bir hayli bicimlenmis durumda ve bu gorunen kestirilebilen bir uzun sure bu bicimde evrilecek gibi burda kafayi sakin tutup zazcilik yapan arkadaslara oyle kizgin bicimde saldirmamak gerek. hele hele turkler gibi adamlara BOLUCULUK yaptiklarini soylemek dupeduz berbat bir sey. ne istiyorlasra onu yaparlar. TC nin oyunu moyunu gerekcesi de sarilacak dal degil. zaten kizip kopurup zaza ulusucusu arkadaslarin uzerine haksiz bicimde gittikce tam da o bicimde TC nin oyununa dusulmus olunur. zaza ulusu diyen mi var basimiz gozumuz uzerinde kurdistan diye tanimlanan cografya buyuktur bir parcasi da zazaistan olsun-hic bir sakincasi yok. zazlarin yasadigi yere zazalar isim versin-haklaridir. yeter ki oranin adi turklukle ilgisi olmayan turkiye olmasin. benim bu hususta soyleyeceklerim bu kadar