Irak diye bir ülke artık yok

'Kürtler için önemlisiniz' KUZEY Irak'taki Kürt liderlere siyasi danışmanlık yapan ABD'li Peter Galbright, Nagehan ALÇI AYAN'a Irak'a ilişkin tespitlerini anlattı. Galbright'a göre, bölgedeki yatırımlar nedeniyle Kürtler Türkiye'ye büyük sempati ile bakıyor...Arka planCuma günü Irak Başbakanı Nuri El Maliki yedi bakanıyla Ankara'ya geldi. Maliki Başbakan Erdoğan'a 'PKK Irak'ta barınamayacak' mesajı verdi. Kerkük için de ' Irak kentidir ve öyle kalacaktır' dedi. Bu ziyaretten iki gün önce ise Ertuğrul Özkök Hürriyet gazetesindeki yazısında Iraklı Kürtler ve ABD ilişkilerinden bahsetti. Sebebi ise ABD'nin önde gelen 'neoconlar'ından Michael Rubin'den kendisine gelen bir mektuptu. Mektupta Rubin ABD'nin Ankara'ya verdiği öneme değiniyor, Talabani ve Barzani'nin binlerce dolar karşılığı eski ABD büyükelçilerini danışman olarak görevlendirdiğini anlatıyordu. Tam da bu yazının birkaç gün öncesinde ben Irak üzerine çalışan eski bir ABD büyükelçisi ile bir araya geldim ve onunla Kuzey Irak-Türkiye-ABD üçgenini konuştum.Bu eski büyükelçi dünyanın sayılı Kürt uzmanlarından kabul edilen Peter Galbraith. Galbraith 'yakın arkadaşlarım' dediği Barzani ve Talabani ikilisinin politikalarında etkin bir rol oynuyor ve onları yeri geldiğinde acımasızca eleştiriyor.Galbraith ile Swissotel'de bir araya geldik. ABD'den gelip, Erbil'e uçuyordu. İki uçuş arasındaki bir geceyi de çok sevdiği İstanbul'da geçiriyordu. ABD'li Kürt uzmanı ile son görüşmemiz 1,5 yıl önce olmuştu. O dönemde söyledikleri ile şimdi söyledikleri arasındaki uçurum şaşırtıcıydı.Söyleşimizin ilk sorusunu yarıda kesti eski büyükelçi. 'Irak'ın ne zaman bölüneceğini...' derken, 'Düzelteyim' diye girdi söze 'Irak zaten bölündü, sorunuzu ona göre sorun!' Ve ardından 'Kürdistan' ile ilgili iddialı tespitlerini sıralamaya başladı.Irak diye bir ülke artık yokDünyanın sayılı Kürt uzmanlarından ABD'li Peter Galbraith, Bağımsız Kürt Devleti'nin 5 yıl içinde kurulacağını iddia ediyor. Barzani ve Talabani'nin perde arkasındaki danışmanı 'Kürdistan, Türkiye için tampon olacak' diyorIrak'ın ne zaman bölüneceğini...Irak zaten bölündü. Ve tekrar bir araya getirilmemeli!İyi ama kağıt üzerinde bir bölünme söz konusu değil. Hala bir Irak devletinden bahsediyoruz, öyle değil mi?Haritada Irak diye adlandırılan bir bölge var evet ama artık öyle bir ülke yok. Kürdistan kendi ordu ve kendi bayrağına sahip. Güneyde Şiiler yeni bir devlet kurdu. Hükümet hiçbir şeyi yönetemiyor ki!1,5 yıl önceki görüşmemizde 'Bağımsızlık Kürtlerin işine gelmez' demiştiniz. Aradan geçen sürede ne değişti?Korkunç bir iç savaş çıktı. Ülke yerle bir oldu. Şu an bağımsız bir Kürdistan yok ama yakında olacak.KÜRDİSTAN 5 YIL İÇİNDE KURULURNe zaman?5 yıl içinde. Kürt devletinin sınırları ne olacak?Bu, Irak anayasasına göre belirlenmeli. Gerekirse halk oylamasına gidilmeli. Türkiye'den toprak talebi söz konusu mu?Hayır, Kuzey Irak sınırları içinde bir yapılanmadan söz ediyoruz. Mevcut bir ülke paylaşılıyor. Bağımsız bir Kürt devleti olursa bu devletin lideri kim olacak?Şu an Kürt bölgesinin lideri Barzani. O, devletin başına geçebilir ama tabii şimdiden bir şey söylemek doğru değil. Irak devlet başkanı Talabani, Irak'taki yeni oluşumun ilk evrelerinde Türkiye ile iyi ilişkilere büyük önem verdiğini sık sık dile getiriyordu. Ancak son dönemde 'Türkiye iç işlerimize karışmasın', 'PKK ile ateşkes için arabuluculuk yapabiliriz' gibi açıklamaları ile şimşekleri üzerine çekti. Türkiye ile ilişkiler Talabani için artık önemli değil mi?Talabani ve Kürtler için en önemli ilişki Türkiye ile olan ilişki. Kürdistan'daki yabancı yatırımların çoğu Türklere ait, Kürtler Türklere karşı büyük sempati besliyor.Peki ya 'içişlerimize karışmayın' mesajı?Arkadaşım Talabani'ye saygım sonsuz ancak söylediği yanlıştı. Evet Suriye ve İran, Irak'ın iç işlerine müdahale etmek istiyor ama Türkiye'nin böyle bir girişimi yok.TALABANİ HATA YAPTIO zaman Talabani neden böyle bir açıklama yaptı?Irak'ın devlet başkanı olmanın ne kadar zor olduğunu bir düşünün! Böyle bir ortamda herkes hata yapabilir!PKK'yı ateşkese ikna etme teklifi de mi bir hataydı?Hayır. Bence ateşkes iyi bir fikir. Hadi artık gerçeklerle yüzleşin: Türkiye'nin Kürt nüfusu ile sorunu var. Bu bir insan hakları sorunu. Bir bölücülük sorunu değil. Kürt vatandaşların tam vatandaşlık mücadelesi.Ama vatandaşlık kavramında Türk-Kürt ayrımı yok Türkiye'de.Uygulamada var. Güneydoğu Anadolu Türkiye'nin en fakir bölgesi. Son dönemlere kadar Kürtçe konuşmak, kendini 'Kürt' olarak adlandırmak yasaktı. Bu tam vatandaşlık değildir!PKK da bir insan hakları sorununun sonucu mu?Büyük ölçüde evet! Kürtlere haklarında eşitlik sağlansa PKK ortaya çıkmazdı. Zaten son dönemde örgütün zayıflamasının ardında da insan haklarındaki ilerlemeler var. Talabani bir söz ile PKK'yı bitirebilirse ki bunu ima ediyor, o zaman örgütü de o besliyor. Öyle değil mi?Hayır, Talabani politik bir çözüm arıyor. Türkiye PKK ile savaşı zaten kazandı. Artık yapması gereken barışı bozmaması. ABD'nin PKK'ya karşı sertleşmesi Kuzey Irak'ta nasıl karşılanıyor?PKK Kandil Dağları'nda barınıyor. Burası çok izole. Bir kısmı çevre köylerle karışmış. Ancak Kürdistan PKK'ya sempati beslemiyor. Kürt askerlerinin PKK'ya karşı bir operasyon yapması söz konusu olabilir mi?Bu Türkiye ve Kürdistan arasında konuşulup karara bağlanmalı. Neden olmasın?ATA'NIN FELSEFESİ KÜRDİSTAN'DA Tüm bu söylediklerinizden Türkiye'nin Bağımsız Kürdistan ile ilgili endişelerinin tamamen yersiz olduğu çıkıyor. Fazla iyimser bir tablo değil mi?Kürtler ve Türkler arasındaki ilişkiyi bir düşünün. Atatürk 1920'lerde Irak ve Suriye ile bir federasyon ya da konfederasyon düşünüyordu. Bu bölgede bir çok Kürt yaşıyor. Kürtler laik, batı yanlısı ve demokratikler. Yani Atatürk'ün hayalini kurduğu tüm özelliklere sahipler. Atatürk felsefesi bu gün Kürdistan'da yaşıyor! Bence Kürtler ve Türkler arasında doğal bir bağ var!Son günlerde konuşulan bir senaryo var. Demokratlar ABD'de seçimi kazanacak, Irak parçalanacak. Kuzey'de Kürt devleti, güneyde İslami bir Şii devleti olacak ve Kürt devleti Türkiye için tampon bölge durumunda kalacak. Böyle hesaplanmış bir plan yok ama olan da bu! Kürdistan Türkiye için stratejik bir tampon. Anlattığınız bir senaryo değil, şu an olanların bir değerlendirmesi. ABD Irak'tan ne zaman çekilecek?2009'da. Kesin mi?Evet, Demokratlar iktidara gelecek ve askerleri çekecekler.Çekilince ne olacak?Şimdi ne oluyorsa! İç savaş. Bölünme. ABD askerleri Irak'ın tümünden aynı anda mı çekilecek?Kürt bölgesinde daha uzun süre kalmaları olası. Benim tavsiyem de bu. Böylece el Kaide'nin bölgede üs kurması da önlenmiş olur. Şii ve Sünniler ABD askerlerinin Kuzey Irak'ta kalmasına nasıl bakar?Kürtlerin bu işe olumlu bakması yeterli. 2. VİETNAM OLURAbdullah Gül geçenlerde Kürtlerin üç şeyden vazgeçmeleri gerektiğini söyledi. Bunlar 1) Kürdistan hayali, 2) Kerkük üzerindeki oyunlar 3) PKK kartı. Bence Türkiye'nin güttüğü politika çok pragmatik. Bağımsız bir Kürdistan istemiyor ancak bunun oluştuğunu idrak ediyor. Kürdistan ile iyi ilişkiler içinde. Kürdistan Türkiye'nin düşmanı değil, müttefiki. Peki ya Ankara böyle düşünmezse? Bağımsız Kürt Devleti'ne karşı Türkiye'nin operasyonunu olası görüyor musunuz?Hayır. Bunun bedeli Türkiye için ağır olur.Nedir bedeli?AB ile müzakerelerin yerle bir olması, ABD ile bozulan ilişkiler ve güçlü bir ordu ile karşı karşıya gelme riski. Türkiye Irak'a girerse 2. bir Vietnam yaşanır.Güçlü ordu ile Kürt ordusunu mu kastediyorsunuz?Evet, yaklaşık 100.000 bölükten oluşan bir orduyu kastediyorum. Bu Türkiye'nin zayıflığı mı demek?Hayır. Ülkeler güçlü olabilir ama ellerindeki opsiyonlar kötüdür. Bunun en güzel örneği ABD. Çok güçlü ancak Irak'ta sıkıştı kaldı.14 tonluk doküman getirdiLisans eğitimini Harvard, yüksek lisansını Oxford ve Georgetown üniversitelerinde yapan Peter Galbraith, 1979-93 yılları arasında ABD dış ilişkiler komitesine, Yakındoğu ve Güney Asya konularında danışmanlık yaptı. İran-Irak savaşı, Iraklı Kürtler, Bosna-Hersek, Güney Asya'daki nükleer silahlanma ve Kamboçya'daki açlık ile ilgili raporlar hazırladı. 1993-987 yılları arasında ABD'nin Hırvatistan Büyükelçiliği görevini yürüttü. Bosna'nın barış sürecinde önemli bir rol oynadı. 2000-2001 yılları arasında, BM'nin Doğu Timor geçici hükümetinde politik ve anayasal komitelerine başkanlık yaptı. Irak'ta Saddam Hüseyin'in Kürtlere karşı yürüttüğü kampanyayı raporlaştırdı. 1992'de Kuzey Irak'tan 14 tonluk gizli polis dokümanlarını ABD'ye getirdi. Pakistan, Galbraith'e çalışmalarından dolayı insan haklarına katkı ve demokrasiye fayda ödülü verdi. Halen Washington'daki National War College'da öğretim üyeliği yapıyor ve New York Times, Washington Post gibi ABD'nin önde gelen yayın organlarında makaleleri yayınlanıyor.Irak'ta yalnızca Türkmenler değil herkes tehlikedeGelelim Kerkük'e... Türkmenlere soykırım iddialarına karşı cevabınız ne?Kerkük çok kültürlü ve çok kimlikli bir bölge. Kürtler anayasalarında farklı gruplara büyük otonomi veriyorlar. Ben Türkmenlere karşı toplu bir yok etme politikası uygulandığını düşünmüyorum.O halde Türkmenler neden 'bizi kurtarın' diye yalvarıyor?Çünkü Irak'ta yaşıyorlar. Bu gün Irak'ta yaşayan herkes ülkenin durumundan yorgun, tehlikeli ortamdan kurtulmak istiyor. Bir de tabii Türkiye'nin kabul etmesi gereken bir gerçek var. Irak'taki Türkmen nüfus toplam nüfusun yüzde 1'inden az. Bu onların öldürüleceği anlamına mı geliyor?Hayır, demek istediğim küçük bir topluluktan bahsettiğim. Kerkük ağırlıklı olarak Kürtlerden oluşuyor. Ve Kürtler bağımsız bir devlet kurduklarında Türkmenleri de korumaya çalışacaklar. Kerkük'te çözüm ne olmalı?Sorun Irak anayasasının ışığında çözülmeli. Kürtlerin bölgedeki politik ağırlığı çok fazla. Dengeleri ve şu anki durumu göz önünde bulundurarak bir otorite taksimi yapılmalı.Dünyanın sayılı Kürt uzmanlarından ABD'li Peter Galbraith, Bağımsız Kürt Devleti'nin 5 yıl içinde kurulacağını iddia ediyor. Barzani ve Talabani'nin perde arkasındaki danışmanı 'Kürdistan, Türkiye için tampon olacak' diyorIrak zaten bölündü. Ve tekrar bir araya getirilmemeli!Haritada Irak diye adlandırılan bir bölge var evet ama artık öyle bir ülke yok. Kürdistan kendi ordu ve kendi bayrağına sahip. Güneyde Şiiler yeni bir devlet kurdu. Hükümet hiçbir şeyi yönetemiyor ki!Korkunç bir iç savaş çıktı. Ülke yerle bir oldu. Şu an bağımsız bir Kürdistan yok ama yakında olacak.5 yıl içinde. Bu, Irak anayasasına göre belirlenmeli. Gerekirse halk oylamasına gidilmeli. Hayır, Kuzey Irak sınırları içinde bir yapılanmadan söz ediyoruz. Mevcut bir ülke paylaşılıyor. Şu an Kürt bölgesinin lideri Barzani. O, devletin başına geçebilir ama tabii şimdiden bir şey söylemek doğru değil. Talabani ve Kürtler için en önemli ilişki Türkiye ile olan ilişki. Kürdistan'daki yabancı yatırımların çoğu Türklere ait, Kürtler Türklere karşı büyük sempati besliyor.Arkadaşım Talabani'ye saygım sonsuz ancak söylediği yanlıştı. Evet Suriye ve İran, Irak'ın iç işlerine müdahale etmek istiyor ama Türkiye'nin böyle bir girişimi yok.Irak'ın devlet başkanı olmanın ne kadar zor olduğunu bir düşünün! Böyle bir ortamda herkes hata yapabilir!Hayır. Bence ateşkes iyi bir fikir. Hadi artık gerçeklerle yüzleşin: Türkiye'nin Kürt nüfusu ile sorunu var. Bu bir insan hakları sorunu. Bir bölücülük sorunu değil. Kürt vatandaşların tam vatandaşlık mücadelesi.Uygulamada var. Güneydoğu Anadolu Türkiye'nin en fakir bölgesi. Son dönemlere kadar Kürtçe konuşmak, kendini 'Kürt' olarak adlandırmak yasaktı. Bu tam vatandaşlık değildir!Büyük ölçüde evet! Kürtlere haklarında eşitlik sağlansa PKK ortaya çıkmazdı. Zaten son dönemde örgütün zayıflamasının ardında da insan haklarındaki ilerlemeler var. Hayır, Talabani politik bir çözüm arıyor. Türkiye PKK ile savaşı zaten kazandı. Artık yapması gereken barışı bozmaması. PKK Kandil Dağları'nda barınıyor. Burası çok izole. Bir kısmı çevre köylerle karışmış. Ancak Kürdistan PKK'ya sempati beslemiyor. Bu Türkiye ve Kürdistan arasında konuşulup karara bağlanmalı. Neden olmasın?Kürtler ve Türkler arasındaki ilişkiyi bir düşünün. Atatürk 1920'lerde Irak ve Suriye ile bir federasyon ya da konfederasyon düşünüyordu. Bu bölgede bir çok Kürt yaşıyor. Kürtler laik, batı yanlısı ve demokratikler. Yani Atatürk'ün hayalini kurduğu tüm özelliklere sahipler. Atatürk felsefesi bu gün Kürdistan'da yaşıyor! Bence Kürtler ve Türkler arasında doğal bir bağ var!Böyle hesaplanmış bir plan yok ama olan da bu! Kürdistan Türkiye için stratejik bir tampon. Anlattığınız bir senaryo değil, şu an olanların bir değerlendirmesi. 2009'da. Evet, Demokratlar iktidara gelecek ve askerleri çekecekler.Şimdi ne oluyorsa! İç savaş. Bölünme. Kürt bölgesinde daha uzun süre kalmaları olası. Benim tavsiyem de bu. Böylece el Kaide'nin bölgede üs kurması da önlenmiş olur. Kürtlerin bu işe olumlu bakması yeterli. Bence Türkiye'nin güttüğü politika çok pragmatik. Bağımsız bir Kürdistan istemiyor ancak bunun oluştuğunu idrak ediyor. Kürdistan ile iyi ilişkiler içinde. Kürdistan Türkiye'nin düşmanı değil, müttefiki. Hayır. Bunun bedeli Türkiye için ağır olur.AB ile müzakerelerin yerle bir olması, ABD ile bozulan ilişkiler ve güçlü bir ordu ile karşı karşıya gelme riski. Türkiye Irak'a girerse 2. bir Vietnam yaşanır.Evet, yaklaşık 100.000 bölükten oluşan bir orduyu kastediyorum. Hayır. Ülkeler güçlü olabilir ama ellerindeki opsiyonlar kötüdür. Bunun en güzel örneği ABD. Çok güçlü ancak Irak'ta sıkıştı kaldı.Lisans eğitimini Harvard, yüksek lisansını Oxford ve Georgetown üniversitelerinde yapan Peter Galbraith, 1979-93 yılları arasında ABD dış ilişkiler komitesine, Yakındoğu ve Güney Asya konularında danışmanlık yaptı. İran-Irak savaşı, Iraklı Kürtler, Bosna-Hersek, Güney Asya'daki nükleer silahlanma ve Kamboçya'daki açlık ile ilgili raporlar hazırladı. 1993-987 yılları arasında ABD'nin Hırvatistan Büyükelçiliği görevini yürüttü. Bosna'nın barış sürecinde önemli bir rol oynadı. 2000-2001 yılları arasında, BM'nin Doğu Timor geçici hükümetinde politik ve anayasal komitelerine başkanlık yaptı. Irak'ta Saddam Hüseyin'in Kürtlere karşı yürüttüğü kampanyayı raporlaştırdı. 1992'de Kuzey Irak'tan 14 tonluk gizli polis dokümanlarını ABD'ye getirdi. Pakistan, Galbraith'e çalışmalarından dolayı insan haklarına katkı ve demokrasiye fayda ödülü verdi. Halen Washington'daki National War College'da öğretim üyeliği yapıyor ve New York Times, Washington Post gibi ABD'nin önde gelen yayın organlarında makaleleri yayınlanıyor.Kerkük çok kültürlü ve çok kimlikli bir bölge. Kürtler anayasalarında farklı gruplara büyük otonomi veriyorlar. Ben Türkmenlere karşı toplu bir yok etme politikası uygulandığını düşünmüyorum.Çünkü Irak'ta yaşıyorlar. Bu gün Irak'ta yaşayan herkes ülkenin durumundan yorgun, tehlikeli ortamdan kurtulmak istiyor. Bir de tabii Türkiye'nin kabul etmesi gereken bir gerçek var. Irak'taki Türkmen nüfus toplam nüfusun yüzde 1'inden az. Hayır, demek istediğim küçük bir topluluktan bahsettiğim. Kerkük ağırlıklı olarak Kürtlerden oluşuyor. Ve Kürtler bağımsız bir devlet kurduklarında Türkmenleri de korumaya çalışacaklar. Sorun Irak anayasasının ışığında çözülmeli. Kürtlerin bölgedeki politik ağırlığı çok fazla. Dengeleri ve şu anki durumu göz önünde bulundurarak bir otorite taksimi yapılmalı.Nagehan Alçı AYAN /Akşam Gazetesi