Hasan Hisyar Serdi`yi tanimak (1)

Hasan Hisyar Serdi`yi tanimak (1)

Haci Artos

1925 Seyh Sait, 1928-1931 Agri Ayaklanmalari`nin savasçisi, sanigi, davacisi, canli tanigi yargilayani ve yazari Hasan Hisyar Serdi (1907-1985) anmak ve tanimak, Kürdistan Tarihine büyük bir katkidir. Kisaca hayatina bir göz atip, sonra önemli anilarini özetleyelim. Görüs ve Anilarim`in yazari Hasan Hisyar; 1907 yilinda Hane ile Lice arasindaki Serdé köyünde dogdu. Ferqin (Silvan) bölgesinde siyasi çalismalara basladi. Insan Nuri Pasa ile ilk kez Hané ile Lice arasinda iliskiye geçti. 1925`de Seyh Sait isyanina savasçi olarak katildi. Ayaklanmanin kirilmasi asamasinda bir çatismada yarali olarak yakalandi. Sark Istiklal Mahkemesi`nde yargilandi. Idama mahkum edildi, ancak yasi 20`nin altinda oldugunda oldugundan dolayi cesasi 15 yil agir hapse çevrildi. Nigde`ye sürgün edildi. 1928 yilindaki genel aftan yararlanarak cezaevinden çikip Amed`e döndü. Bir süre Kulp Tapu Müdürlügü`nde memur olarak çalisti. Devletin af edilenlere tutumu ve onlari teker teket ortadan kaybetme veya öldürmesi ve Agri isyaninin baslamasi üzerine yeniden direnisçilere katildi. Agri Isyaninin yenilgisinden sonra Ihsan Nuri Pasa ile Iran`a geçti, 1934 yilinda Suriye Cizre`sine yerlesti. Savasçiliginin yaninda Tarih, Edebiyat ve Sosyoloji ileilgilenen Hasan Hisyar, bildigi iyi Türkçe, Arapça, Farsça`ya ragmen anadili Kürtçeyle yapitlar verdi. Hawar Runahi ve Roja Nù dergi ve Gazetelerine yazilar yazdi. 1953- 1957 arasinda wicdan ve Hürriyet dergilerine ile iliskileri oldu. 1956 yilinda ``Komala Zanisti û Alikariya Kurdü``ü bir kaç arkadasiyla kurdu. 1966`da Agadi dergisini 19 sayi çikardi. 14 Eylül 1985 tarihinde yasama veda etti. Hasan Hisyar Diyarbakir`in 70 km Kuzey dogusunda bulunan Lice ve Hanè arasindaki Nûzerg köyünde, 1907`de dünyaya gelmistir. Burasi ayni zamanda Hurilerin yerlesim alanidir ve adi da SERDE`dir. Burada kaderi ülkesiyle özdeslesti. Artik onda temiz bir aile çocugu olarak Kürt öf ve adetlerine uygun olarak yetistirildi. Yörenin ünlü asiretlerinden olan Jirki asiretindendir. Kürtlüklerine bagli bir asiretir. Evlendikten sonra, iki yillik askerlik yapmak üzere Ferqin kazasinda jandarma olarak askerlige baslar. Bir süre sonra Batman Köprüsündeki Karakola komutan olarak atanir. Hasan Hisyar askerde oldugu zaman, 1924`te Erzurumda Cibranli Xalit baskanaliginda Berevaniya Mafè Kurd Kuruldu. Örgüte adam kazanmak ve halka amaçlari konusunda aydin özelliklere yakin Kürtlere üyelik kosullarina uyacaklarina dair belge imzalatiyorlardi. Berevaniya Mafè Kurd kurulusu hakkinda Hasan Hisar söyle diyor: `` Teskilat bir parti tarzinda degil, daha çok Kürt halkinin özlemlerini dile getiren toplumsal bir organizasyon seklinde idi. Çünkü o zaman Kürtler asiretsel temelde ve bürokratik bir sosyal örgütlemeye sahipti.Bilinçli sahsiyet ve aydinlardan çok, kurulusun merkez komitesi; bazi seyh ve mellalarin yani sira, asiret liderleri ile milis komutanlarindan meydana getirilmisti. Bu komutanlarin elinden de asiret savasçilarinin yani sira kafkas cephesinde Rus ordusuna karsi savasmis ve asiret mektebinde egitim görmüs savasçilar yer almaktaydi. Bunu yani sira programda da belirtildigi üzere,`devrim cephesini en genis düzeyde tutmak, tüm Kürt halkini haberdar ederek kazanmak üzere imza kampanyalarini, ülkenin en ucra kösesindeki insana ulastirmak için dolasmak ve devrimi güçlendirmek`için çaba sarfediliyordu.`` Kurulus, 1924 yilinda ilk kongresini düzenliyerek nasil bir dis politika izleyecekleri konusuna açiklik getirdi. Kongrede SeyhSsait`in istegi üzerine Sovyetler`le iliskilere geçmek için bir tavsiye karari kaleme alindi. Ve Sovyet yetkililerine ulastirildi. Ancak verilen cevap, `Ne Kürtlere nede Türkiye`ye destek vermeyeceklerini` bildirdiler. Ayaklanma Programa göre Mayis ayinin sonlarinda basliyacakti, Ancak Beytülssabab`taki ayaklanma yenilince dürt ayaklanma komutani Irak`a geçtiler. Daha sonra Erzurum`da Cibranli Xalit Bey`in evi 8. Kolorduya bagli askerlerce sarildi ve tutuklanarak Bitlise dogru yola çikarildi. Azadi Cemiyetine üye olanlarin yer aldigi dökümanlarda ele geçirildi. Xalit Bey de daha önce tutuklanan Ziya Bey ve Musa Beylerin bulundugu Bitlis Cezaevine konuldu. Hasan Hisyar, Xalit Bey hakkinda ilginç bir olay anlatiyor: ``Xalit Beya Erzurum`dan Bitlis`e dogru çikarillir. Malazgirt yakinlarinda bir grup Haydaranli yolcu ile karsilasan Xalit Bey Kürtçe olarak: Salih Bey`e selamlarimi götürün, ben kendisinden ayri düstüm. O bana 500 adet tek tek temiz ve yeni kagit göndersin. Ben simdi Bitlise götürülüyorum. Yolcular salih Beye geldiklerinde kendisi evde degildi. Aksam durumu Hüseyin Pasa`ya illetirler. Hüseyin Pasa aksam eve gelen oglu Salih Beye alayci bir kahkaha ile; Ha.. ha.. ha.. Halit Bey büyük Kürt ve Kürdistan davasi güdüyor. Onun yaninda 500 beyaz ve temiz tek tek kagit yokmus da ihtiyaci varmis. Oglum Salih, arkadasim Cibranli Halit Bey Mazgirt kalesinde, Türk askerlerince tutuklu vaziyette Bitlis`e dogru götürülüyormus. Salih Bey durumu yolculardan ögrenir. Basina vurar, gözlerinde iki çesme yas akar. Ah ... niye zamaninda bildirmediniz. Cibranli Xalit Bey`in istedigi 500 Kagit, yani 500 yigit Kürt önümüze gönder ve beni bunlarin elinden kurtar, mesajidir.`` Kisa sürede Bitlis`e götürülen Halit Bey, tutuklanir. Usulsüz bir mahkemede yargilandi. Savunmasiz ve bir komedi tarzinda düzenlenen, bir kaç oturumla yargilanma neticesinde, Halit Bey ile Yusuf Ziya Bey hakkinda idam cezasi verildi. Ahmet Melik Pasa`nin Kürtleri katlettigi yerde, Iki Kürt önderi katledildiler. Devam edecek 15.10.2010