Federal Irak’ta Hükümet Calismalari....

    15 Aralik 2005‘te yapilan secim sonuclari aciklanmadan önce, tüm Arap siyasi olusumlari Kürdistan’a gelerek Kürdistan Baskani Kak Mesud ve Federal Irak Cumhurbaskani Mam Celal ile gelecekte kurulacak Hükümet yapilanmasina iliskin görüstüler..Ikili toplantilara katilan taraflar yaptiklari basin toplantilarda her zaman herkesin temsil edildigi „ulusal hükümetten“ söz ettiler.. Burada vurgu yapilmak istenen Irak’in 3 temel birleskeni olan Sünni Araplar, Sii Araplar ve Kürdler arasinda ortak bir hükümet olayidir...Bu arada hep sihirli kavram olan „tevafuk“ yani uzlasi kavrami gündeme geliyor... Yani Irak’in bu temel 3 unsuru „uzlasi“ temelinde yeni bir yapilanmaya gidecekler.Amerika ve müttefikleride, secimden önce basliyarak böyle bir yapilanmayi dayatiyorlardi... ABD secim öncesi Sii Araplari biraz daha sinirlandirmak icin, Sii Listesinin saflarinda bulunan ve kendisine bagli olan kesimleri farkli bir sekilde yönlendirmeye basladi..ABD’nin secim öncesi gözde basbakan adayi Dr. Ilyad Allawi’ydi... Allawi hem Sii kökenli ve hemde Amerika’ya yakin laik bir kisilikti.. Kürdler de Allawi’ye sicak bakiyorlardi.Ama, evdeki hesap carciya uymadi.. Allawi önderligindeki Liste secimlerde gereken varligi göstermedi...Amerika, bir yandan Siileri sinirlandirmak ve diger yandan „silahli gücleri“ izole etmek icin Sünni Araplari siyasal yasama cekmeye calisti..Bunun icinde bu cevrelere secimden sonra ilk dört ay icinde Irak Anayasa’sinin bazi maddelerinin degistirilmesi ve gelecek hükümette önemli görevleri alma sözü verdi..Bazi kaynaklara göre Zalmay Halilzad, „ Dr. Adnan Dilemi, Khelef Elyan ve Dr. Tarik Hasimi’yle gizli bir toplanti yapiyor ve bu toplantida Sünnilerin önemli görevlere gelme sözü“ veriyor(Xebat gazetesi 16 Aralik)Bundan dolayi Khelef Elyan Salih Mutlak’in olusumundan ayrilip Sünni „Irak Uzlasi Cephesine“ katiliyor.Yine ayni kaynaga göre ABD Bagdat Büyük Elcisi Zalmay Halilzad, Sünnilere „Irak Cumhurbaskanligi, Parlamento baskanligi, Icisler bakanligi, savunma bakanligi ve Basbakanliga da Sii Adil Abdulmehdi“yi öneriyor..(Xebat)Yine söz konusu olan kaynaga göre Halilzad, „Kürdlere ve Siilere de bu plani hakkinda bilgi vermis ve ABD’nin siyaseti oldugunu“ söylemis...Bu söylenenler ne kadar dogru ne kadar yanlis oldugu bir yana, federasyon, Irak yeralti ve yerüstü zenginliklerin paylasilmasi, Irak’in kimliginin yeniden tanimlanmasi verilen baska sözlerdi..Kürdler eskiden beri kendilerine ait olan ve Anayasa’da güvence altina alinan haklarindan vaz gecmeyeceklerini aciklamislardi.. Gecenlerde Sii Listesinin basi El Hekim yaptigi aciklamada „federasyonun Anayasal bir kazanim oldugunu, siyasal bir sorun olmadigini“ vurgulayarak „halkin onayladigi bir seyi degistirmeyeceklerini ve kendi bölgelerinde de federal bir yapiya gidecekleri“ aciklamisti..El Hekim’in bu tavri Amerikalilarin pek hosuna gitmiyor.. Amerikan basini „Bagdat’ta catlak ses“ yada „ic savas fitilini mantiksizca atesleme“ gibi degerlendirmelere kadar gittiler..Sii Araplar, yeniden Sünni Araplarin denetimine girmek istemiyor.. Onlar Irak ve Kürdistan’in tümünü aritmetik cogunluklarina dayanarak denetim altina almak isterler.. Ama, Amerikalilarin Sünnileri iktidar odaklarina tasimaya calistigi, zenginlikleri merkezi hükümetin denetimine vermeye calistigi bir ortamda, Siiler ademi merkezci bir yapi icin bastiriyorlar.. Siiler, kendi bölgelerinde anayasa ragmen de facto bir din devleti kurmus bulunmaktadirlar.. Güney Irak’ta var olan zenginlik kaynaklarinida denetim altina almak istiyorlar..Kürdle, her ne kadar Siilerin dinsel devlet girisimlerini desteklemeseler dahi, onlarin federal bir yapiya gitmesini destekliyorlar. El Hekim’in son aciklamalari, biraz da ABD’nin Sünnileri ön plana cikarmaya ve iktidara tasima girisimlerine karsiydi.Son dönemler Irak’i olusturan 3 birleskende secim sonuclarindan rahatsizlar.. Kürdistan Listesi 4 veya daha fazla milletvekili kayip ettigini söylüyor.. Ayni seyi Siiler ve Sünniler de kendileri icin bu yönde itirazlari var.„Peymangey Kurdistab bo Pirsî Siyasiyekan“ adli bir kurulusun yaptigi hesaplamalara göre Kürdistan Irak Temsilciler Meclisinde Kürdlerin 60‘in üzerinde milletvekile sahip olmasi gerekiriyordu... Ama Islami Birligiyle beraber Kürdistan listesi 58 sandalyeye sahip olabildi.Ayni kurulus secmen sayilari üzerine oynandigi bazi verilere dayanarak ortaya koymaya calisiyor.31 Aralik 2005 tarihinde Irak Yüksek Secim Kurulu yetkililerinden Hesen El Hendawi yaptigi aciklamada „secimlere 10 milyon 893413 vatandas katilmis“ dedi..Daha sonra da yapilan bir baska aciklamada „12 milyon 191133 kisi oldugunu“ söylediler. Ayrica 227 secim sandigida iptal edildi..Bu kuruma göre burada cikan sonuc „komisyon bazi cevrelerin lehine bir milyon 297720 bin oy cogaltmistir“Yine ayni kurulus baska daha somut bir örnek veriyor: 16.12.2005 tarihinde Irak Yüksek Secim Kurulu sözcüsü Ferid Ayar yaptigi aciklamada Anbar’da (Sünni sehri) 207 secim merkezinden ancak 162 tanesi acilabildi“ diyor... Daha sonra „Anbarda secime katilimin %90 oldugu“ söylendi... Bunlar birbirleriyle tezat icindeler..Neyse tüm bunlara ragmen, son dönemlerde yeni hükümeti kurmak icin Irak ve Kürdistan Listeleri arasindaki görüsmeler daha da hizlanmis görünüyor.Mam Celal, BBC’ye verdigi aciklamada „önümüzdeki ay yeni hükümeti ilan edecegiz“ diyor. Ayrica Mam Celal aciklamasinda „Siilerle Kürdler bir cok konuda ortak anlayisa sahipler“ diyor.. Bagdat’ta yürütülen görüsmeler sürerken, Siiler ve Kürdler disinda kalan, Sünnilerin „ Irak Uzlasma Cephesi“(44 milletvekili), laik(Sii ve Sünni) „ El Iraqiye Listesi“(25) ve Sünni „Milli Diyalog Cephesi“(11) ortak hareket etme karari aldi.. Bu 3 olusumun toplam milletvekili sayisi 80 civarindadir..Kürdistan ve Sii listeleri toplam olarak 181 milletvekili sahipler.. Bu iki liste tek basini Irak Temsilciler Meclisinin 275 milletvekilinin 3‘ten 2‘si olan 184 milletvekiline ulasamiyorlar.. Eger Kürdistan Islami Birligi’nin 5 parlamenteri Kürdistan listesiyle hareket ederse o zaman bu rakama ulasabilirler.Ama, sonuc olarak aktüel Irak’ta böyle bir seyin yasama mantigi yok.. Herkes biliyor ki, de fakto 3 devlet ve birbirinden bagimsiz 3 istem 3 rüya var.. Bugün Irak’ta kurulmak istenen sadece Hükümet degil, devlet olayidir.. Bu ortak devlet ise uluslararasi ve bölge gücleri tarafindan empoze edilmektedir. Böyle bir ortamda hic kimse devletin disinda kalmak istemiyor.. Herkes oyun oynan yerde olmak istyor.. Siiler ve Kürdler gicmiste iktidardan uzaklastirildigindan dolayi uzun yillara ve bedellere mal olan savas/savaslara giristiler.. Saddam’in yikilmasindan sonra Sünnilerin iktidardan uzaklasmasinin sonuclari hâlâ ortadir..Böyle bir ülkeye kisa zamanda demokrasinin gelme sansida yoktur.. Kimse bu konuda hayal kurmasin.. Irak’da secimler yapildi, ama demokrasi düsmanlari secimlerde zaferle ciktilar.. 275 milltvekilinden 203 tanesi islamidir. Yani Sii Lisetesi 128, Sadr yanlilarinin Sii listesi disinda girdikleri ikinci listede de 2 milletvekili, Sünniler 58, Kürdistan Islami Birligi 5 milletvekili elde edebildi. Demokrasi düsmanlarinin kendi amaclarina varmak icin demokrasiyi bir arac olarak kullandiklari en son Filistin secimlerinde de acik bir sekilde görüldü.. Hamas 132 milletvekiliden 75 tanesini alabildi.. Diger islami ülkelerde de durum farkli olmaz, eger demokratik secimler olursa.....Dün Kürdistan Baskani Kak Mesud ve beraberindeki heyet, yeni hükümeti kurma görüsmeleri icin Bagdat’ta gittiler. Havalaninda Amerikan Irak Büyük Elcisi Zalmay Halilzad tarafindan karsilandilar..Bagdat’ta yürütülecek görüsmelerde Kürdistan Listesinin yapacagi en mantikli girisimi, Kürdistan halkina secim programinda verdigi sözleri hükümet programina gecirmektir... Anayasa’da Kürdistan’a taninan haklari eger ileri degilse, geriye götürecek her türlü girisimi kirmizi cizgi haline getirmelidir.. Cünkü, her ne kadar Araplar bugün kendi aralarinda savasiyorlarsada, Kürdistan melelesine ve özellikle Kerkük konusunda aralarinda nitelik farkliligi yok.. Kürdler meseleyi Allawi yada Caferi sahsinda somutlastirip, bu son iki yil icinde hic bir seyin yapilmamasini aciklamalari bir hatadir.. Cünkü, söz konusu iki sahsin basbakanlik dönemlerinde Kerkük icin hic bir sey yapmamalarinin kaynagi arap sövenizmidir.. Kerkük’ü „kücük Irak“ görmelerinden kaynaklaniyor. Bugüne kadar hic bir Arap partisi „Kerkük’ün Kürdistan’in bir parcasi oldugunu“ söyledigi görülmüs degildir..Araplarin Kerkük meselesini her zaman erteleme girisimlerinin nedeni, kendi devletlerini, ordularini yeniden olusturma girisiminden kaynaklaniyor.. Öyle bir güce vardiklari zamanda Saddam’dan farkli davranamazlar.. Bu zayif durumlarina ragmen Kerkük subaylarini emekliye sevk eden Bagdat kararlarini her gün okuyoruz..Bu ortamda Kürdlerin yapacagi sey, Kerkük’le birlikte Güney Kürdistan topraklarinin %40‘ini olusturan bölgelerin kaderini Anayasa’nin 58.maddesi cercevesinde 2007 yilinin sonuna kadar cözüme kavusturmasini saglamaktir. Hükümet görüsmelerinde arap kolonlarinin eski yerlerine , Awarelerin kendi evlerini geri dönmelerini saglayacak olan Komisyona tüm imkânlari sunan bir karar cikarmalidir... Ayrica neyin ne zaman yapilacagina kadar bir takvim olusturulmali ve kamuoyuna aciklanmalidir. Cünkü yine bir baska Irak Basbakani hic bir sey yapmadan 2007 yilinin sonuna kadar sorunu askida birakabilir.. Bu ise Kerkük’ün kayip edilmesi anlamina gelir.Kerkük valisinin Kerkük Vilayet Konseyine yaptigi „Kerkük perollerini durdurma kararini cikarma“ yönündeki son aciklamasi önemlidir... Irak Hükümetleri Kerkük zenginligini Kerküke karsi kiyimi yapmak icin kullandilar.. Kerkük petrollerinden ayrilacak kücük bir pay, Komisyonun islerini yapmasini saglayacaktir..Ayrica Kürdlerin gecmiste Hükümet icinde sahip olduklari pozisyonlar konusunda da taviz verilemez.. Kürdler, bazi temel noktalarda olmasalar, tümden distalanirlar.. Saddam sonrasi iki hükümet icindeki Kürd bakanlarini distalama girisimleri biliniyor.Toparlanmaya calisirsak, demokratik olmayan toplumlarda Federal yapilari yasatmak ve ilerletmek zordur... Cünkü böyle yapilari olusturmak ve devam ettirmek icin kendi icinde demokrasiyi icsellestirmis bireyler ve toplumlar gerekir.. Irak’ta böyle bir durum yok.. Ama mademki disardan zorlama bir birlik söz konusu ise, merkezi iktidardaki görevleride paylasma meselesini ve bu 3 beirleskenin cografi sinirlarinida Anayasal bir boyutta cikarmak gerekir. Kimsenin kimseye güvenmedigi bir ortamda bunun disinda baska bir secenek yoktur.29.01.06