ERMENI SOYKIRIMI

1514 Kurtler ve Ermenilerin Osmanli egemenligi altina girdigi yil olarak kabuledilebilir. Her iki halk Safevi egemenligi altindan cikartilip yeni buyuyen Osmanlilarin isgali altina girmis oldular. Ak ve Karakoyun ve Selcuklu Turk devletleri yillarinda da Turk egemenligi altindaydilar. Ama Safeviler daha sonralari tum Kurt ve Ermeni topraklarini isgal etmislerdi. Kurtler Musluman olmanin ayricaligi nedeniyle her zaman Hiristiyanlara gore; isgal altinda da olsalar kismi ayricaliklari oldu. Hiristiyanlarin aleyhine Kurt topraklari hizla Batiya dogru genislemeye basladi. Cesitli nedenlerle Hiristiyanlarin topraklarina yerlesenler buralari sahiplendiler.  Ermeniler bagimsizlik mucadelesi icin orgutlenmeye basladiklarinda gecmiste krallarinin egemen oldugu topraklari kurtarmaktan bahsetmeye basladilar. Hatta bazilari Bizans doneminde Kilikyada (Cukurova) kurulmus olan Ermeni Prensliginin topraklarinida kurtarmaktan bahsediyordu. Bilindigi gibi Kilikya Ermeni Prensligini Memluklular onlarida Osmanlilar 1517 de yikarlar. Ermeniler ve Kurtler ulus-devletlerini kurmak istediklerinde aralarinda ulke sinirlarini belirleyen bir cizgi olmadigindan problemler kacinilmaz olarak ortaya cikacakti.  Ayni sekilde Turklerle Kurtler arasinda yine Turklerle Ermeniler arasinda benzer sorun vardi. Ermeni bagimsizlik mucadelesinde Carlik Rusyasinin Kafkasyada Osmanlilarin aleyhine gelisme gostermesi Ermenilerin Rusyaya sempatiyle bakmalarina ve kurtuluslarini saglayacaklarina iliskin bir umut olusmaya basladi. Ama gelismeler umduklari gibi olmuyordu. Osmanlidan alinan Ermeni topraklarina Ruslar bagimsizlik vermediler.  Ermeni sorunu ilk kez Berlin Konferansinda gundeme Ruslar tarafindan getirildi. (1860) Osmanlilar Ermenilere iliskin reformlar yapacaklarini kabullenmek zorunda kaldilar. Ama hicbir adim atmadilar. Rusya 93 Harbi olarak bilinen 1877-78 Osmanli Rus savasinda Erzurum'a kadar olan yerleri Osmanlidan aldi. Yani Kars, Ardahan, Sarikamis vs yerler Ruslarin egemenligine gecti. Osmanlilar Hamidiye Alaylarini orgutleyerek Ermenilere karsi cikarttiklari gibi ayrica bu birlikler sayesinde Kurtleride kontrol etmek istediler. Ermeniler yonelik katliamlar 1894 yilindan itibaren firsat bulundukca yapilmaya baslanildi. Istanbul, Adana ve diger sehirlerde Ermeni avi baslatildi. 1914'un Mayis ayinda Osmanlilar Ermeni reformlarini baskilar sonucu uygulayacagini kabullenmek zorunda kaldi. O zamanki Vilayet-i Sitte yani Ermeni vilayetleri olarak kabul edilen 6 vilayete sorumlular tesbit edildi. Nasil idare edilecegine ilskin kanunlar cikartildi.  Ermenistan'da yasayacak Kurtler'in idari yapidaki haklari belirlendi. Fakat bu arada 1.Dunya savasi cikti. Kasim ayinda Almanya'nin yaninda savasa giren Osmanlilar Ermeni reformlarini uygulamayacaklarini acikladilar. Iktidardaki Ittihat ve Terakki Partisi Ermeni sorununu tumden cozebilmek icin yeni bir plan yapar. Once herzaman oldugu gibi Ermeniler suclanirlar. Ruslara yardim ettikleri ileri surulerek goc yani Tehciri gundeme getirdiler. Bati vilayetlerinde yasayan Ermenilerin sabotaj hazirliklari yaptiklarinin propagandasiyla Ermenileri toplamaya basladilar.  Katolik ve Protestanlara cogunlukla dokunmadilar. 24 Nisanda Istanbuldaki bircok aydin toplanilarak Kastamonuya goturuldu .Bu tarih sonraki yillarda Ermeni Soykirim gunu olarak kabul edildi. Ermenilere yonelik iskence ve katliamlar surgun yollarinda hastalik, aclik ve saldirilarla birlesince cok az Ermeni Suriyedeki toplama merkezlerine ulasir. Devlet hapishanelerden azili olarak kabul edilen mahkumlari Ermenilere saldirmak kosuluyla salar. Katliamlar cesitli bicimlerde yurutulur.  Kurtler arasinda Ermenilere yonelik farkli tavirlar vardir. Devlet 'bir Ermeniyi koruyanin geleceginin ayni olacagini' kamuoyuna aciklamisti. Tum baskilara ragmen bircok kisi korunmaya calisilir. Ayni sekilde bircoklarida katledilir. Yezidiler, Aleviler genel olarak Hiristiyanlara karismazlar. Ermenilerin katledilmedigi bolge yok gibidir. Ayni asiret icerisinde de farkli tavirlar vardi. Soykirim basta Ermenilere sonra Asurlara yonelik olmustur. Soykirim sirasinda devletin askeri durumundaki Kurt milis guclerinin tumunun Ermeni katliaminda rol aldigini soylemek zordur.  Asiret liderinin veya tarikatinin olumlu veya olumsuz tavrinin onemli bir yeri olmustur. Bu konun arastirilmasi gerekmektedir. Ayrica Rus ordusunda 'Gonullu Birlikler' olarak carpismalara katilanlarla Osmanli saflarindaki 'Hafif Suvari Birlikleri' adiyla eski Hamidiyelerin benzer veya ayri yanlari nelerdi? Arastirilmasi gerekiyor.  Osmanli safindakiler Ermeni bagimsizligina karsi savastilar. Ermeni istekleri abartilida olsa -bu cok gorulen bir durumdu- Ermeni davasinin hakliligini ortadan kaldirmiyordu. 1915 de Ermeni sorunu kabuledilemez bir sekilde Turk milliyetcilerinin zaferiyle sonuclandi. Ermenilerin yokedilmesi uretime buyuk bir darbe indirdi. Yeni zenginleri ortaya cikardi. Osmanlilar savasin son yillarinda Doguda kazanimlar elde etmeye basladilar. Ruslar Erzincan'i 1916 da aldiktan sonra Sivas'a dogru ilerlerken Dersimli onder Aliserle gorustuler.  Ermeni ve Rus yetkilileriyle gorusmeler sonuc vermez. Buyuk Ermenistan istemini dile getiren Ermeni temsilciyle Alisir anlasamaz. Kurt-Ermeni devleti uzerine gorusmeler yapilmisti. Sadece Dersimle sinirli olunsaydi gorusmeler tikanmazdi. Daha sonra Ruslar baska asiret liderleriyle gorusurler. Ama bu arada 1917 Ekim devrimi gerceklesince hersey Turk milliyetcilerine yaramaya baslar. Ruslar savas oncesi sinirlara cekilme karari alir. Bu arada Erzican Sovyeti kurulur. Ama Rus askerleri 3 ay sonra anlasma geregince cekilince Turk milliyetcilleri yeniden bosaltilan yerleri isgal ederler.  Osmanlilar 1918 de Brest-Litovsk Antlasmasi sonrasi 1887-88 Osmanli-Rus savasinda kaybettikleri topraklari yeniden isgal ederler. Ama Almanya savasi kaybettigini aciklayinca Osmanlilarda Mondros'u imzalarlar. Savas oncesi sinirlara cekilmek istemezler. Ingiltere bastirinca Kars hukumetini kurarlar. Ingiltere kabul etmez ve askerlerini Kars'a getirince Osmanlilar Erzurum'a cekilir.  Kars, Ardahan ve Sarikamis ve cevresiyle Dogu Ermenistan'i kapsayan Bagimsiz Ermeni Devleti kurulur. Kemalistler Sevr Antlasmasindan bir ay sonra Bagimsiz Ermeni topraklarina girerler. Aralik ayinda Gumru Antlasmasiyla 1877 deki topraklari yeniden isgal etmis olurlar. Ermeni milliyetcilerine daha sonrada Bolseviklere Sevrin uygulanamayacagini gucleriyle kabul ettirirler. Ingilizler ve Fransizlar Bati Ermenistan'in Sovyetiklesmemesi icin sessiz kalirlar. (Aralik 1920) Ermeni soykirimi Kurtlerin yenilgisini hizlandirmistir. Ermenileri dusman goren Kurtler gercek dusmanlarinin kim oldugunu kavrayamamislardir. Halbuki 1.Dunya savasi oncesi bircok Kurt aydinin Ermeni basininda yazilari yayinlaniyordu. Kocgiri-Dersim Bagimsizlik mucadelesi sirasinda Kurt onderleri Ermeni istemlerini gormezlikten gelmezler. Sevr'in uygulanmasini isterler.  Kurtlerle Ermeniler arasinda dusmanliklar yaratanlar Osmanlilardi. Iki halki karsi karsiya getirtip celiskilerden yararlanilmak istenilmisti. Ermeni soykiriminin kararini alan ve uygulayan Turk milliyetcisi Ittihat ve Terkki Partisi yoneticileriydi. Kurt korucularin katliamda kullanilmalari soykirimi Turklerle Kurtlerin birlikte yaptiklari soylemini dogrulamaz. Bazi Turk milliyetcilerinin propagandasidir.  Turk devleti soykirimi kabul etmelidir. Soykirimin dogurdugu sonuclar mumkun oldugunca gunun kosullarina gore duzeltilmeye gidilmelidir. Ermeni ve Asurlarin topraklarina donus istemleri onundeki engelller kaldirilmalidir. Soykirim kavranilmazsa ve mahkum edilmezse Hirosima, Cezayir, Kizilderi, Halepce, Enfal ve daha bir cok yerdeki benzer olaylar devam edecektir.