Dersim Soykiriminin 70 Yili

Dersim Osmanli doneminde herzaman sorunlu bir yer olarak gorulmekteydi. Seiatla yonetilen bir devlette Alevi kimliginden dolayi Dersim yolagetirilmesi yani sunnilestirilmesi gereken bir yerdi. Ama bunun zorluklari vardi. En basta bir cok Alevi ocaginin bulundugu yerde denetimi duzenli korumanin olanagi yoktu. Dersimliler kendilerini onlarla ozlestirmiyorlardi ayrica bolgeleri sarp ve ormanlikti. Bilinen 106 askeri sefer duzenlediler. Ama istedikleri egemenligi kuramadilar. Vergi, asker istediler. Uzun askerlik yillari, gidenin gelmedigi bitmez tukenmez Osmanli devletinin savaslari icin askerlik yapmayi istemediler. Elbette devlet bos durmadi ard arda saldirilarini duzenledi. Asiret reislerini kazanmaya calisti. Bircok askeri ve sivil yetkililerini gorevlendirerek yillar boyunca raporlar aldi. Yeni seferleri yapilan onermeler uzerinden planladi ama ciddi bir sonuc alamadi. 1908 Turk Burjuva Devrimini sonrasinda da degisen bir sey yoktu. Dersime yine sefer duzenlediler. 1914 Dunya savasi sonrasi Mazgirt, Peri, Cemisgezekte Ermeni katlimlarini yaptiklari gibi Dersim asiretlerini Ruslara karsi cikarmak icin asker toplamaya giristiler. Deli Halit Pasa komutasindaki Turk birlikleri onemli katliamlar yaptiktan sonra yakalayabildiklerini Rus cephesine surduler. Bazi Dersim asiretleri Turk karakollarina baskinlar duzenlediler. Bu arada 1916 da Erzincan'a kadar gelmis olan Rus ordusunun komutanlariyla gorusmeler yapan Kocgirili Aliser Ermenilerle birlikte bir devlet kurmanin gorusmelerinide yaptiysada Buyuk Ermenistan sorununu gundeme getiren Ermeni birliklerinin komutaniyla anlasazliga dustu. Gorusmelerden cekildi. Ruslar baska asiret reislerini etkilemek istedilersede basarili olamadilar. O sirada Dersimde one cikmis isimlerden biride Seyit Rizaydi. Bati Dersimde cok taniniyordu. Saygin bir yeri vardi. Yine Bati Dersimde Mico ve Diyap aga ile Idare Aga onemli isimlerdi. Rus Turk savasi 1917 de ki Ekim Devrimi sonrasi Aralik 1917 de Erzincan Antlasmasi sonrasi bitti. Yeni durum Osmanlilara psikolojik ustunluk sagladi. Rus askerleri cekileceklerdi bosaltiklari yerlerde Turk, Ermeni ve Kurtlerden olusan Sovyetlerin kurulmasina onayak oldular. Dersim veya Erzincan Sovyeti olarak adlandirilan olusum ortaya ciktiysada uc ay sonra Rus askerleri cekildikten sonra Turkler yine Islam kardesligi adiyla tum alanlari savas oncesi yerlere kadar isgal etti. Erzincan ( Dersim) Sovyetini olusum asamasindayken yok ettikleri gibi Turk yoneticilerini idam ettiler. Dersimlilerden olusturduklari birlikler Turk askerlerinin onunde Ermenileri kovaladilar. Seyit Riza Tercan'a kadar bu birliklerin basinda bulundu.Daha sonra Osmanli devletine egemen olan Kemalistlerin iktidar savasi yillarinda Dersimin taninmis agalarindan Mico ve Diyap agalar Kemalistlerin yaninda yer aldilar. Onlari yalanlarina kandiar. Seyit Riza Kemalistlerle uzlasmadi. Kocgiri baskaldirisi sirasinda mucadeleye katildi. Kemalistler iktidar oldugunda kendisinden istenilen Alisir ve Alisan beyleri teslim etmedi.Seyit Riza Azadi orgutunun onemli calisanlarindan biri olan Seyh Sait'in oglu Ali Rizayla goruserek bir ayaklanma durumunda yapilacaklari konustular.1925 Ayaklanmasi sirasinda Sivas ve Erzincan cephesinde yerini alacakti ama ayaklanma aniden baslayip kisa surede denetim altina alininca yeni bir cephe acmalari asiretler arasinda tartismalarda eklenince sonucsuz kaldi. devlet bu ayaklanma sonrasi Kurdibtan icin yeni tedbirler alir. Bir daha isyan cikmamasi ve Kurtlerin asimilesine yonelik yetkililer bolgeye yollanilir. Ermeni soykirimcisi A. Renda'nin raporu baz olarak alinir. Oncelikle diger bolgelerde devleti denetimi saglanilacak sonra Dersim'e yonelik plan hayata gecirilecekti. Ama bu arada Cemisgezekte ki basta Kocan asireti uzerine tedip uygulanacakti. Kocanlilar uzerine baska bazi Dersim asiretleriyle birlikte katliam yapilir. 'Bizim isimiz sadece Kocanlilarla " denilerek tek tek asiretler ikna edilmeye calisilir. 1926 katliamlarindan sonra 1930 da pulumur cevresinde tedip yaparlar. Turk devleti 1935 de Dersimi yola getirmek icin dugmeye basar. Tunceli Kanunlari adi altinda harekete gecer.Tunceli adi altinda il kurarlar. Cok genis yetkilerle donanmis valilik Elazigdaki Ordu komutani Ganeral Alpdogan'in emri altinda planlarini hayata gecireceklerdi.Dersim asiretleri arasinda bir hareketlilik baslar. Devlet cevrede soygunlar duzenleyen "kollari" bahane ederek Dersimi basinda karalamaya baslarlar. Medeniyet adi altinda aslinda kendi egemenliklerini olusturmanin bir parcasi durumundaki yol, karakol ve okul yapimina karsi cikanlari medeniyet dusmani olarak sunarlar. Ic kamuoyu boylelikle olusturulur ama dis kamuoyu bunun ne anlama grlrcegini biliyordular.Dersim asiretleri kusatma altinda ki bir yil boyunca istenilen ic birliklerini saglayamazlar. Zaten asiret toplumlarinda bu cok zordu. Bu arada Dersimin onemli bir cok savascisi karanlik bir sekilde katledilir. Asiretler arasindaki dusmanliklari artmasina yonelik devletce cabalar verilir. Bazi asiretler arasinda direnme karari ciksada bazilari Turklerce ikna edilirler. Bazilari tarafsiz kalacaklarini aciklarlar. Devlet bu arada silah topamaya calisir. 100 binden fazlz silah toplanilir. Vergi, asker ve aralarindaki Ermeniler kendilerinden istenilir. Bati Dersimde yasak alanlar olusturulur ve daha sonrada Dersimde isyan varmis gibi gostermek icin bazi askeri birlikler provakasyonlara baslarlar. Yusufan asireti bolgesinde bir bayana sarkintilik eden subay ve askerlere yonelik catisma gerceklesir. 21 Martta Pah koprusu uzerinde ki kopru atese verilince Devlet isyan cikti diyerek daha once hazirlijlarini tamamladigi katliamlara baslarlar. Elbette bunlara yonelik direniste baslar. Tamamen kendilerini korumaya yoneliktir. Ortada bir isyan yoktur. Zulme karsi cikistir. Dersim bir direnis yeri oldugu kadar ic catismalarininda yaygin oldugu bir yerdi. Direnisin onemli ismi Aliser Rehber ve Zeynel Top'un isbirligi sonucu esi Zarifeyle birlikte katledilir. Daha sonra Bahtiyarlarda Sahan aga ve digerleri benzer sekilde Dersimli ihanetciler tarafindan katledilirler. Seyit Riza hedef oldugundan Dersim disina cikmak ister. Bazilari Erzincan valisinin kendisiyle gorusme istegi dogrultusunda gittigini yazsalarda -bu konu taniklarin farkli anlatimi nedeniyle tartismalidir- yakalanir ve duzmece bir mahkemede Ataturk Elazig yakinlarindaki Yolcati tren istasyonundayken katledilir.15 Kasim 1937 de Elazigda basta Seyit Riza, oglu ve arkadaslari idam edildikten sonra artik Dersim sorunu bitmis gozuyle bakiliyordu. Ama dokulen kanlari yeterli gormediler. Kisin gecmesinden sonra once kucuk capli katliamlarina devam ettiler Mayis ayinda daha once yasak bolge ilanettikeri yerlerin disinda tum ic Dersim alaninda katliamlarini genisletme kararini alarak uygulamaya gectiler. Iste bu nedenledirki 1937 de baslatilan vahset halk arasinda 38 olarak anilmaya baslanildiYasak alanlarda egemen olan devlet ileride yine kendilerine karsi direnisler olmasi diye katliamlarina devam karari almislardi.1937 de Dersimde ki soykirimin ki basbakani Ismet Inonuydu. Genel Kurmay Baskanida Fevzi Cakmakti. Esas planlayicisida M. Kemal'di. 1938 basbakan olan Celal Bayar bu plani yine Ataturkun istegi dogrultusunda hayata gecirir. Inonu bu plana karsi cikmamistir. Sonraki yillarda da bu tarz bir aciklamasi yoktur. Bazi Dersimliler arasinda Inonunun sucu yoktu aciklamari gercegi yansitmamaktadir.Dersim Tunceli olarak yapilsada yine herzaman demokrasiden yana zulumlere, haksizliklara karsi cikti. Somurusuz bir dunyananin bir parcasi olmaya devam etti. Yine kendi icinde bazi olumsuzluklari tasiyarak. Seyit Riza olume yigitce gitti. Somurgecileri lanetledi. Aradan gecn yetmis yilda Dersim hala 1935 yasasina gore idare edilmeye calisiliyor. Halk goce zorlaniyor. Halk arasinda iletisimsizlik olsun diye guzel cografyada barajlar yapiliyor. Siyanurle altin arama yapilmak isteniliyor. Dersimlilere barbarlik yapan cagdisi zihniyetle yaklasan Turk Devletinin sovenler ve somurgecileridir..