Amerikan Üniversitesi Suleymaniye’ye yakışır...

  Kürdistan şehirlerinin tarihini irdelemek istiyen herkes bilirki, Suleymaniye şehri diğer Kürdistan şehirleriyle kiyaslandığında, en yeni ve en dinamik şehirlerimizden biridir.Çünkü, Kürdistan’da ömrü 2000 yıldan az olan şehirlerin sayısı yok denecek kadar az. Bu istisnai durumu arz eden Kürd şehirlerinden biride Suleymaniye.... Eski de Baban Kürd Devletinin başkenti, Qelaçolandı.. Daha sonra sanıyorum Baban Mîrlerinden, Suleyman Paşa Suleymaniye şehrini inşaa ederek Babanların başkenti haline getirdi.. Yani kısacası, Suleymaniye’nin ömrü yaklaşık olarak 200 yıl gibi bir zamana yayılıyor. O günden bu yana Suleymaniye, Kürdistan halkının siyasal, kültürel ve sanat etkinliklerinin ana merkezi oldu.. Babanların döneminde Suleymaniye, Kürdlerin kısmi siyasal özgürlüğün merkezi olduğu gibi, aynı zaman Kürd edebiyatınında ana merkeziydi.. Nali, Salem ve Kurdî gibi, Kürd şairleri Babanların hakimiyeti döneminde filizlenip ve kok saldılar. Nasıl Melayê Cizîrî yukarı Kurmança’da klasik Kürd şiirinin doruğu ise, Nalî’de aşağı Kurmança klasik şiirinin doruğu ve babasıdır..Baban Beyliği yıkıldıktan sonra, tüm Kürd şairleri Babanlar ve Suleymaniye üzerine bir çok şiir yazdılar.. Bunlardan Hacî Qadrî Koyî ve Şêx Riza Talabanî’nin şiirleri en çarpıcı olanlardır.Birinci dünya savaşının sonra ermesinden sonra, yine Suleymaniye Kürdistan ulusal kurtuluş hareketinin merkezi oldu... Tüm Kürd aydınları ve siyasal kadroları Kürdistan Kralı Şêx Mahmud’un çevresinde Suleymaniye’de toplandılar.. İlk Güney Kürd siyasal örgütlenmesi olan ‘Kurdistan Cemiyeti’ Atatürk’ü idama mahkum eden, Mustafa Paşa Yamulki başkanlığında Suleymaniye Kuruldu.... İlk Kürdistan Hükümeti orada kuruldu. ilk Kürd dergi ve gazeteleri (ülke toprakları bazında söylüyorum)Suleymaniye’de yayına başladılar.. Kadınlara yönelik ilk okul yine Hapsexana Neqîp tarafından, Suleymaniye’de kuruldu.. Mewlana Xalitların, Hakkaların, Kakey Felah’ın, Refiq Hilmilerin, Mustafa Paşa Yamulki’nin, Zendlerin, Kaftanların, Mehmed Emin Zeki’nin,Berzencilerin, Dilanların, Şerif Paşaların, Şêx Mahmud’un ve Pîremêrdlerin diyarı, “bilim, edebiyat, yaratıcılık ve Kürdistan Kültür başkenti Suleymaniye”(Dr. Berhem) daha yeni ilklere adım atmaya çalışıyor. Geçen yüzyılın başlarında İstanbul’da “Kurdistan teavun Gazetesi”ni çıkaran, Jin’in yazarlarından Suleymanyeli Tefiq yada Güney Kürdistan’a geçtikten sonra Kürd dil ve edebiyatına büyük katkılar sunan “Emroş salî tazeye Newroze hatewe” adlı Newroz marşının yazarı ve bugün adına ödüller verilen Pîremêrd’in şehrinde Amerika Üniversitesi kuruluyor..Kahire ve Beyrut’tan sonra “şarî helmet û qurbani” olan Suleymaniye, bir bilim yuvası olan Amerikan Üniversite’sine ev sahipliğini yapıyor...Suleymaniye şehri, sürekli olarak Kürd basın, edebiyat ve tarih çalışmalarına önderlik etmesine rağmen, bilim ve eğitim yuvalarına ilişkin olarak sömürgeci Irak rejimlerince hep yok sayıldı... İlk defa 1968’de Suleymaniye’de bir Üniversite kuruldu.. Suleymaniye Üniversitesi Kürdistanlı yurtsever öğrencileri tarafından Kürdistan halkının bağımsızlık ve özgürlük mücadelesinin ana karargahlarından biri haline getirdiklerinden Baas rejimi Suleymaniye Üniversitesini kapattı...1991 yılında yapılan büyük Raperin’den sonra, büyük ekonomik zorluklara rağmen, Dr. Kemal Xoşnaw önderliğinde Suleymaniye Üniversitesi yeniden oluşturuldu.. Bugün Suleymaniye Üniversitesi bırakın Irak ve Kürdistan’ı Ortadoğunun en iyi Üniversitelerinden biridir.. Suleymaniye Üniversitesinde okuyan öğrencilerin % 54’u bayan olması, ne Ortadoğu’da ne de Türkiye’de görülen bir şeydir.. Belki, bu yapılanmasıyla Ortadoğu tarihinde bir ilktir...Evet dün, yanı 11.Aralık 2005 tarihinde, Federal Irak Cumhurbaşkanı, Mam Celal, ABD Irak Büyük Elçisi, Zalmay Halilzad, Kürdistan Başbakanı(Suleymaniye idaresi) Omer Fetah, Federal Irak Planlama Bakanı, Dr. Behmen Ahmed Saleh’ın de hazır bulunduğu ve bir çok bakan, akademisyen, öğencilerin katılımı ile yapılan bir törenle Amerika Üniversitesinin temeli atıldı.Tüm konuşmacılar, Amerika Üniversitesinin tarihsel önemine, Kürd ve Amerika dostluğuna vurgu yaptılar.Bu Üniversite projesinin mimarı ve fikir babası Dr. Berhem Ahmed Salihtır..” Onun, aklında yıllarca bu proje” (Mam Celal) vardı.. Bu uğurda ise yıllarca çaba gösterdi ve dün bu “ruyasına” (Zalmay Halilzad) kavuştu. Geçenlerde Dr. Behmen Hewlêr’e yaptığı bir ziyaret esnasında Kürdistan Başbakanı (Hewlêr idaresi) Neçirwan Barzani’yle görüştü... Daha sonra yaptıkları ortak basın toplantısnda Neçirvan Barzanide “Amerikan Üniversitesi projesini desteklediği” ve “tarihsel bir adım” olduğunu söylemişti...Suleymaniye Amerikan Üniversitesi, bir bütün olarak 15 yıl içinde tamamlanacak ve 5000 öğrenci okuyabilecek... Ama iki yol içinde “idare, ekonomi ve muhendislik ve informatik”(Dr. Berhem) açılacak.. Bu Üniversite projesi için şimdilik Amerika 10 milyon, Kürdistan Hükümeti 10 milyon ve Suleymaniye’nin belli başlı iş adamları milyonlarca dollar yatırdılar.Amerikan Üniversitesi, Kürdistan’ın yeniden yapılanmasında, teknik ve siyasal kadroların yetişmeside önemli bir rol oynar.. Aynı zaman da bu proje “ Amerika halkı ve Hükümetiyle, Kürdistan halkı ve Hükümeti arasında bir köprü görevinide “(Zalmay Halilzad) görecektir.Suleymaniye’nin hiç niyeti yok, edebiyat, sanat, kültür, gazetecilik ve çeşitli bilim dallarında önderliğini başka şehirlere kaptırmaya... Suleymaniye bu bilim ve eğitim alt yapılarıyla daha da başkalacak ve Kürdistan taşrası tarafından daha da önyargılarla değerlendirilecektir... Bugün dahi, Güney Kürdistan’ın bir çok bölgesince Suleymaniye hep “başkadır” diye değerlendirilir. Bu durum uzun yıllara yayılan ve hatta şimdi dahi devam eden , Fransa taşrasının Paris’e yönelik tutumunu bana hatırlatıyor...Suleymaniye, sanatsal, kültürel ve siyasal etkinlikleriyle, kadın ve erkekler arasındaki ilişkilerinde değişimleriyle, siyasal çok renkliliğiyle yine önde gidiyor.. Amerika Üniversitesi, Suleymaniye’ye yakışır...12.12.05