3 Devletin Kacinilmaz Su yüzüne Cikisi

  Irak Anayasa Taslagi, büyük bir olasilikla gecen 15 Ekim günü yapilan halk oylamasi neticesinden onaylanacaktir. Fakat, bu Anayasa’nin onaylanip onaylanmamasida fazla önemli degildir. Cünkü, bu Anayasa ve böylelikle onun yazimina götüren tüm sürec, bir bütün olarak artik uyumlu politik birleskenlikleri olmayan ülkenin realitesinden kopuktur. Sorun olan Anayasa degil, Irak’in modern, arzu edilen bir ulus-devlet olarak iyi bir sekilde islemesi icin iyi politik kurumlarin gerekli oldugunu savunan (sabit dememek icin) yaygin düsüncedir. Cünkü, bu görüs yanlistir. Sorumlu yetkililerin baska secenekleri öngörmelerinin tam da zamanidir.1920‘de Ingiltere tarafindan ( Winston Churchil’in sultasi altinda ) olusturulan Irak Devleti, eski Osmanli imparatorlugundan kalan , kuzey de Kürdlerin cogunlugunu olusturdugu Musul, ortada Sünni Araplarin cogunlugu olusturdugu Bagdat ve güneyde Sii Araplarin cogunlugu olusturdugu Basra adli 3 vilayettin ilginc bir patchworku olusturuldu.Ingilizler kendilere has politik nedenlerden dolayi, toplam nufüsün hic bir zaman %25‘ini gecmeyen Sünni Araplari ülkenin tüm kilit yönetim yerlerine yerlestirdi.O günden bu yana Irak bütünlügünü, demir yumruk sayesinde korudu. Bu ülkenin gecmis tarihi, Kürdlerin, Siilerin ve hatta Asurilerin ayaklanmalarini iktidarda bulunan Sünni azinlik tarafindan kann icinde bogulma tarihidir.Tüm tarihi boyunca modern Irak, diger Arap ülkelerine göre en baskici olaniydi. Bir birlerini takip eden Sünni rejimleri icinde Saddam iktidari en baskici ve gadar olaniydi.ABD tarafindan yikilan sadece, Saddam’in Baas Partisinin iktidari degil, yikilan Sünni Araplarin hegemonyasiydi..Amerikalilarin ülkeyi istenir bir demokrasi altinda yeniden sekillendirme cabalari, Irak’in tarihi ve demografik yapilanmasini göz önüne aldigimiz zaman 3 kayaya carpti: Sii cogunlugunun iktidar olmasi, Kürdlerin Kuzeyde de facto olusturduklari mini-Devletlerinden vaz gecmemeleri ve Sünni Araplarin kendilerinin yönetmedikleri tüm sistemleri bosa cikarmak icin yürütükleri siddet kampanyalaridir.Baska bir degisle bu Anayasa projesi biraz cemberin karelemesini tutuyor. Sünni direnisi, gerila savasi ve terorist saldirilar, her seyi yapip Kürdler ve Siilerin olusturduklari cogunluk koalisyonun saglayacagi düzene benziyen her seyi sabote ederler.Sünniler, Kürdlere, Siilere, Amerikalilara ve mütefiklerine karsi saldirilarina devam ederler.Sünniler, uzun bir süre siyasal hegemonya sahibi olduktan sonra, nicin kendilerine bir azinlik statüsüne dayanan bir sürece tabi olsunlar ? özellikle bir cok bölgenin tümü fiilen Sünni ayaklanmasinin kontrolu altinda oldugu bir ortamda?Ayni sey Siiler icinde gecerlidir. Nicin Siiler güney Irak’ta Kürdlerin Kuzey’de olusturdugu modeli örnek alarak, kendi politik yapilamalarini olusturmasinda, gitsin Sünnilerin hakimiyetine girsinler?Gelin samimi olalim: Irak, 1990‘larin basinda,Yogoslavya’nin dagildigi dönemi takip ettigi yoldadir. Bu, kabul edilmesi gereken bir gercektir. Sonuc olarak, uluslararasi diplomatik antlasmalarin devlet sinirlarinin dokunmazligina ragmen, kabul etmek gerekir. Evet, bu kriterlerin yararli oldugu kesin. Ama, eger Yugoslavya gibi bir devlet ayrisiyorsa, hic bir anayasal formulasyon onu kurtaramaz. Anayasalar, eger tüm taraflarin cikarlari önerilen cercevede varsa isler... Bunun da Irak’ta olmadigi aciktir.Eger, cok uluslu ve cok dinli devletleri olusturan gruplarin birlikte yasama istemleri yoksa, devletin yasamasi kutsal degilki... Tam tersine Sovyetler Birliginin, Yugoslavya’nin ve özellikle Cekoslovakya’nin dagilmasindan ders cikarmak gerekir. Sözü edilen son ülke, görüsmeler yoluyla, siddetsiz bir sekilde dagilma sürecini yasadi. Buna karsi, simdiki Bosna- Hersek cok etnik yapilamayi ayni arada tutmak icin bosa giden cabalarin bir örnegi: Tam bir yenilgi ve birlikte tutmak icin yukarida uluslararasi toplulugun temsilcisinin tam diktatoryal yetkileri ve yabanci askeri güclerin varligiyle olmustur.Gercekle yüz yüze gelmenin zamanidir. Kuzey’deki Kürd Bölgesi sag duyulu bir sekilde isliyor. Bu bölgenin varligi kendi ülkesindeki Kürdlerin durumunu dahada kötülestireceginden kuskulanan Ankara, simdi kendini güvencede görüyor. Siiler, Güneyde kendi politik kurumlarini olusturuyorlar. Sünni Bölgelerini de kendi yollarini bulmasi icin birakmak lazim...Nefret edilen bir ishgal olayini yada ondan daha kötüsü bir Sii hegemonyasi dayatmak yerine, 3 devlet daha cok barisa hizmet eder.Her halukarda Anayasa ile veya Anayasasiz, biz birlesik bir Irak yerine daha simdiden 3 devletin yada cok büyük otonomiyi yasiyan yapilanmanin ortaya cikisini yasiyoruz. Öyle görünüyor ki, hic kimse yeniden Irak puzzlesini birlestirme kabiliyetinde degildir. Bir Irak devletinin bos düslerine yapisma yerine, gözlerimiz önünde yasananlari kabul etmek icin cesaret gerekiyor.Sonuc olarak var olan bu gercekligi kabul etmek, umut etmenin nedenleri olugunu tanimaktir. Eski Yugoslavya ayrilan halklari, gösteriyorlar ki bugün daha cok katilimci ve belkide baska bir gün demokratik bir yapilanma icin büyük sanslari var. Eger rakip topluluklar birlikte ayni hapishane de yasama mecburiyetinde kalirlarsa, ki bu ülke yaklasik olarak her zaman kendi vatandaslari icin bir hapishane oldu hic bir gelisme olmaz.Courrier International’denCev: Aso Zagrosi