19 MAYiS 1992, TARiHi BiR GüN

19 MAYiS 1992, TARiHi BiR GüN Bundan tam 18 yil önce güney Kürdistan’da ilk demokratik parlemento seçimleri yapildi. Yani 19 mayis 1992 tarihi, bugünkü güney kürt federe bölgesinin temel harçinin atildigi günün 18. yildönümüdür. Bu seçimler, ISRAIL ve LüBNAN hariç, Ortadogu cografiyasinda yapilan ilk demokratik bir deneyimdi. O zorlu günlerde, bu tarihi günü yasamak için bölgede bulumaktaydim. Bu Oglanüstü ve tarihi sürece iliskin hafizamda kalanlari siz site okuyuculariyle paylasmak istiyorum. Bileceginiz gibi, Iranla 8 yil süren savastan sonra ates kes imzalandi (1. Körfez savasi), Sadam Hüseyin Dünyanin gözleri önünde Halebça Génocidine ragmen, Hizini almamis olacaki, bu seferde Irakin 19. Eyaletidir diye Kuveyti isgal etti. Bu isgal karsisinda birlesmis miletlerin güvenlik konseyinin derhal giri çekil kararina ragmen isgalde israrci oldu. ABD, Avropa ve degisik arap devletlerin katilimiyle Isgalci Saddame Hüseynin savas yoluyla Kuveyten çikarildi (2. Körfez savasi), fakat alternatifsizlikte Bagdad’ta iktidarini kurumaya davam etti. Bu diktatörün zülmüne ugramis olan Siiler güneyde, Kürtler kuzeyde ayaklanarak bölgelerini kendi kontrolarine aldilar. Bu durum karsisinda Sadam Kuzeyde saglam kalan Ordusuyle (Tank, top savas uçaklari, kükürt bombalariyle) 27 mart 1991 de kürtlere saldirmaya basladi. Halepçe gibi genocide yasamis olan kürt halki Dogu, kuzey ve Bati Kürdistana dogru darmatik bir sekilde göç etmek zorunda kaldi. Bu kaçis insanlik tarihinin en büyük zülmü ve Kaçisiydi (2,5 million’dan fazla insan daglarda mahsur kalarak ölümle bas basa kaldi. Bu kaçis esnasinda sömürgeci göçlerin (IRAN, TURKIYE, SURIYE devletleri) tavri hiçte insani olmadi. Onlar muhtemel sizmalari önlemek için ordularini sinira yigdilar. Her saniyede bir kürt evladinin ölmesine neden oldular. Bu Insani diram karsisinda Fransa Devletinin birlesmis milletlerin güvenlik konseyindeki Temcilcisi, M. de la Sablière Güvenlik Konseyini acilen toplanip kürtlere yapilan zulümün durdurulmasini talep etti. Frans ve O dönemin Cumhur baskani Turgut Ozal’in inisiyatifiyle 688 nolu güvenlik konseyi karari çikarildi. Bu karar Saddamin saldirlarini derhal durdurmasi ve geri çekilmesini, sivilerin korunmasina iliskin Cenevre anlasmalarina saygili olmasini, Kürtlerin evlerine dönmesini, her türlü insani yardimin ulasmasina engel olmamasini ve kürtlerle diyaloga geçmesini emrediyordu. isin ciddiyetini anliyan Saddam saldirilari durdurmak zorunda kaldi. Buarada Ingiltere, ABD, ve degisik Avropa ülkeleri 688 nolu karar çerçevesinde Kürt nüfusunu kurumak için kuruma bölgeleri yaratildi (mesela 36 paralelin kuzeyinde Sadamin her türlü uçusuna yasak getirilerek halka güven verilerek bölgelerine dönmeleri saglandi. Buesnada ABD insani manada, karda kista açlikla karsi karsiye olan halka Yardim operationu (Provide Comfort) örgütlemek zorunda kaldi (dünya ve kendi kamuoyunun tepkisinden dolayi). 18 nisan 1991 da Kürdistan Cephesi ile IRAK hükümeti arasinda ateskes saglanir, Sadame Kerkük özel statulu olacak sekilde kürtlere 1970 teki otonimiyi kabul ettigini bugünkü irak Cumhurbaskani Jalal Talabani tarafinda, agostos 1991 de kamuoyuna deklare edilir. Fakat 4 aya yakin süren görüsmeler bir sonuç vermez, Sadame Sadece zaman kazanmak ister. 3 temmuz 1991 Kürt hareketlerin liderleri Bölgedeki Kuruma göçleriyle Biraray gelirler, Bölgenin bundan sonraki güvenligini tartisirlar ve sonuçta bölgede bulunan kuruma göçlerinin yerine Türkiyede konumlandirilmis hizli müdhale birligi (çevik göç : Fransiz ABD, INGILIZ lerden olusmustu)) olusturulur. Kürt bölgesinde, aylarca ikili otorite yasanir, birtaraftan Saddam idaresi, diger tarafta Kürt idaresi. Bu süreç, irak hükümetinin Caydirici manavralari sonucunda, Suleymaniya da Pesmergeler ile irak göçleri arasinda çatismalar baslar ve bu çatismalar diger sehirlere yayilir. ERBIL’de halk sokaga dökülür, irak göçleri halka ates açarak katlim yapar. Bunun üzerine Kürdistan Cephe göçleride harekete geçer yogun çatismalar yasanir ve her iki taraftada büyük kayiplar verilir. Tikanan görüsmelerde sonuç çikmayince, 23 Ekim 1991 tarihinde Irak Hükümeti Kürdistandaki idaresini ve göçlerini çekmek durumunda kalir. Sonradanda kürt bölgesine siki bir ambargu uygular. Iste bu oglanüstü durum karsisinda, bu boslugi duldurmak için Kürdistan Cephesi, Kürdistan parlemantosu seçim yasasini hazirliyacak, agirlikli hukukculardan olusan bir Komisiyon (Heyet) attar. 15 üyeli olan bu hazirlik Komisiyonu tamamen partilerden bagimsiz sekilde çalisarak Kurdistan Parlemanto seçim yasasini olusturdu. Bu hazirlanan seçim Yasasi (1 nolu Yasa) Kürdistan Cephesi (8 partiden olusmaktadir) tarafindan 9 nisan 1992 onaylanarak, Kürdistan Halki adina yürülüge kondu. Bu temel yasa cok partili bir seçim yasasidir, parlementonun üye sayisi 100 olarak görür, 5 üye’de kontejan olarak gayri müslimlere ayirir. Seçim baragi 7% olarak tespit eder. Barajin yükseligi stablité açisinde düsünèlmistir. Yogun bir seçim yarisindan sonra, 8 politik partinin katildigi 19 MAYiS 1992 Kürtparlemantosu se4imleri yapilir. Baraji sadece YNK il KDP Geçer nerdeyse Iki büyük parti esit oranda rey alir. Iste 19 MAYiS 1992 kürt parlemanto Seçim sonuçlari ve partilerin aldigi oy ve ilk Kürdistan Ulusal meclisine Günderdikleri milletvekili sayisi : PDK 437'879 7% baraji geçti UPK 423'682 7% baraji geçti Kürdistan islami hareket adaylar 049'108 7% baraji geçmedi PSOK + HESK ( Kurdistan sosialist partisi) 024'607 7% baraji geçmedi P.C.I. (Irak Komünist partisi) 021'106 7% baraji geçmedi Bagimsizlar listesi 000'501 7% baraji geçmedi Toplam geçerli oay sayisi 956'883 Parti démocratique du Kurdistan (PDK) 437'879 46 milletvekili 45.76 Union patriotique du Kurdistan (UPK) 423'682 45 milletvekili 44.28 Mouvement islamique du Kurdistan 49'108 0 5.13 PSOK+HESK (Liste commune) 24'607 0 2.56 Parti Communiste irakien (PCI) 21'106 0 2.21 Liste des indépendants 501 0 0.05 Toplam 956'883 91 100 Seyhmus OZDEMIR hiwahilalgel@hotmail.ch