Kurdler Irak'ta

Kurdistan Parlementosu'nda YNK grup baskani da olan Sadi PIRE ile ozellikle Musul uzerine konusmayi daha uygun gorduk. Musul sehri, uzerinde en cok tartisilan bir konu ve biz Kuzeyli Kurdlerin cogu zaman yakinen bilmedigimiz bir mevzu. O bakima, Musul sehrini ve ozelliklerini cok iyi bilen Kak Sadi ile bu soylesiyi soz konusu sehri daha iyi tanimak icin yaptik.

Musul sehri, 3 milyona yaklasan nufusuyla Irak'in ikinci buyuk tarihi metropoludur. Musul'un kelime anlami "birbirine bagli olan" manasina gelmektedir. Iran, Suriye, Irak ve Turkiye yolu ustunde bulunuyor. Bu bakima tarihsel olarak her zaman ticari ve siyasi merkez olmustur.

Musul sehrinin %55'i Arap, %30'u Kurd ve %15'i Asuri, Yahudi, Turkmen olusturmaktadir. Bu sehir, butun milliyetlerin beraber yasadigi "kucuk Irak"tir.

Musul sehrinde, tahminlerimize gore 1 miyon 100 bin Kurd yasamaktadir. Bunun %60'i sehrin kuzeyinde, %25'i guneyinde yani Araplarin yogun olarak yasadiklari kesimde yasamaktadirlar. Araplar, bilinen sebeplerden dolayi Kurdlere devlet ve mahalli idarelerde yer vermediklerinden dolayi onlarda daha cok ticarete yonelmislerdir. Bankaci, teknisyen, tuccar, degisik dallarda muhendislik, tarim alaninda cifcilik ve kucuk sanayi alanlarinda is sahibi olarak kurdler calismislardir. Ayrica, Zebariler, surciler ve Rekaniler gibi bir takim asiretler de, kurdistan ulusal kurtulus hareketiyle olan celiskilerinden dolayi "cash" statusunde olmalarina ragmen ticaretin gelismesinde rol oynamislardir.

Musul'un 9 kazasi vardir; bunlardan Sincar, Tilkef, Sexan, Hemdani, Mexmur ya tamamiyla Kurd yada Kurd cogunluklu kazalardir. Baac, Telafer, Rabia ise yari yariya Arap ve Kurdtur. Hatra (Hazer) tamamiyla Araptir ve Qarqush nahiyesi ise Asuridir.

Telafar, Turklerin oyle iddia ettikleri gibi Turkmen sehri degildir; Aferin diye bilinen karisik bir nufusu var ve bunlarin kendine ozgu bir dilleri vardir. Nufusun %50'si bu dili konusuyor. Bu sehirde sadece 60 bin Turkmen vardir. Telafer, nufus bakimindan Irak'in en buyuk kazasidir ve butun milliyetler bu sehirde yasamaktadirlar.

Musul, Irak icin her zaman, butun tarih boyunca dini, siyasi, ticari ve askeri planda oldukca onemli bir yer tutmustur. Musul'da Baas rejiminin 33 bin subayi ve 260 bin askeri ve 50 bin istihbarat ve polis gucu bulunuyordu. Bu bile Musul'un Irak icin olan onemini gostermeye yeterlidir.

Iki cesit Musul vardir; birincisi, eski Musul'dur yani ayni zamanda tarihi olan kisim, ikincisi sonradan kurulan ve gelistirilen sehir kesimi, asil ana govde de bu kisimdir. Birincisinde nufusun cogunlugu Kurdtur,ama burada Asurilerinde onemli bir komunotesi var. Ikincisinde ise cogunluk Araptir ve burada 25 eski esraf Arap ailesi yasamaktadir.

Musulda, 4 buyuk arap asireti bulunmaktadir. 1- Shemer, bu asiret en kalabalik olanidir ve Suriye sinirlari boyunca asagilara kadar uzanir, 2- Hedif asireti, 3- Cibur asireti, buda Musul'un guneyini kapsar, 4- Tay asireti, sehrin kuzey kisimlarinda bulunuyorlar. Bunlar disinda, Liheb ve Sebhabi gibi orta derecede baska asiretlerde bulunmaktadirlar.

Musul'da siyasi partiler gelince; Hizbul Islami Irak -bu parti eski Musluman Kardesler Orgutudur-, Hizbul Suui (komunist) Irak, Hizbul Wefaki Watani, Hereketi Istiraki Irak, YNK, PDK ve Yekgurti Islami.

YNK ve PDK, sehir konseyinde 5 Mayis 03 tarihinden itibaren birlikte bulunuyorlar. Kurd-Arap iliskileri nisbeten iyidir. Eylemciler, eski Baascilar ve Islami orgutler olduklarindan halk tepkiyle karsilamaktadir ve onlara destek sunmamaktadir. Eylemci katiller, savunmasiz halka saldirmakta ve kitle katliami yapmaktadirlar. Kurdlere karsi eylem yapan bu orgutler 1- Ceysi Muhammed, 2- Seraye We Kitaib Selahaddini Eyyubi, 3- Seraye We Kitaib Imam Ali, 4- El Kaide'dir. ABD'ye karsi eylem yapan teskilatlar ise sunlardir; 1- El Kaide, 2- Kiyadeyi Rafidey (Mezapotamiya), 3- Tewhit ve Cihat, 4- Ceysh el Ensaril Islam.

Musul hadisesi disardan goruldugu gibi kolay bir mesele degildir ve oldukca karisiktir. Istenildigi gibi bir cevap verilemez; iki sebepten dolayi buna dikkat ediyoruz, birincisi, Kurd Arap catismasina donusmesini istemiyoruz, ikincisi, Musul Kurdlerinin siyasi ve yonetim tecrubeleri oldukca yenidir.

Amarika askeri guc olarak Musulda mevcuttur ve Kurdlerin genelde iliskileri iyidir. Cunku, Kurdlerin kuvveti var. 34 kisilik Musul sehir konseyinde 14 Kurd temsilci bulunmaktadir. Lijneyi Emni'de 4 Kurd gorev yapmaktadir. Musul Komando Birliklerinde de Kurdler yogun bir sekilde bulunmaktadirlar. Bu bakima ABD, Kurdler olmaksizin Musul sehrini yonetemez. Genel anlamda, butun alanlarda ABD ile birlikte calisilmakta ortak toplantilar yapilmaktadir. 20.12.04 / Suleymaniye

Devam edecek