Ezidi Û Ola Ezîdîya

                     Ezidi Û Ola EzîdîyaWeki go tê zanin Êzîdîtî, di Kurdistan de Ola Herî Kevne, Êzîdîtî yek ji wa Olên heri kevnar, ên kü di mirovayatiya li rojhilata navin de, Bandoreke xweî mezin hishtîyeLewma jî Kesên navdar kü Pishtî Ezdaîtîyê rabune,navê Revêbirê Ezdaîya li xwe kirin.Minak, Kesên wekî Zerdêsht kêsên Wekî Êzîd Kurê Mahawîya, di Arabî dibêjin "Yezidî bin Mahawîya" ev dibin bandorâ Ezdaîyetîyede man û navê revebirê oldarên Ezdaîya li xwe kirin.  Ezidi bi gishti kurdin û zimanê wan bi kurdiyê.Navê Pirtuka wan ya Olî, " Mishefa Resh", Celwê ya Qewl û Beytê Ezîdîya ye. Welatê Ezîdîya Welatê, Rojêye Welatê Miranîyêye wekîdin jêrê di bêjin (Mezra Botan) Mezepotamya. Iro jî Kurdistan.Lewma di Qewlê Serfêdîn de wa di bê jin, Serfedîne Serfedîne cê bü li pêsîya hemu dîneSerfed1ine ji dînê mineXeybeta tareb zêrîneSerfedîn Mire li DîwanêXeberê bi din Kurdistanê Bera qewîn kin ImanêDeng belakin li cihanê Bi giştı kawl û duhayên Ezîdîyan bi kurdîne. Diroka Ezîdîyatiyê digihijê heta dema Mitrahizma, yanî Ezdaî berî hatina Zaîna Isa Mesîh bi 500 sal berê hene. Weki go tê zanin gotina Ezdaî, yan jî Ezîdî  ev gotin navê (Yezda) anî jî xweda tê û ev gotin bi xwe bi Farisiya û tê wê mahneyê yen ezdayi (xwedaî) yani ego ez dayi.uhw. wekî din Bahwerîya Ezdaîya bi xwedanê mezin ê kü herd û ezman cêkirîya tê. Ew bixwe Ezdaînê. Ew, berî Ezîd û Zerdesht hene.yani dixwazim vê bêjim, Ezîdî ne weki kü ji hêla hin kesan ve yanî xêrnexwzê Ola Ezîdîya ve hatîya gotin, an hatîya nivîsîn. xwedê giravî,Ezdaî li pey Ezêdê kurê Mehawiyane.yanî jî Ezdaîya Navê xwe ji wî girtîye, Ev ne rasteJi ber kü Ezadaî bi xwe tistî wan û Ezîdê Kurê Mahawîyeve tineya.Êzîdê kurê Mahwîye, Buwîye xelifê Islamê. Ew bi xwe Kurê Mahwere Mahwer Xwischka Alî´ye Navê wî, Yezidî bin mahawîyeye bi aslê ne Kurde,ew Arebe.ji ber kü îro navê Mirê Ezdaîye Mahawîyê hene (Belkî ji, ji tirsa navê wan li xwe kirine) hinek ji Ezdaîya di bêjin xwedê giravî em ne kurdin Em Arabin uhw. ev jî lîstek dijminê me kü bi me leyîstine.Lê wekî kü gelek pisporên Olî û Diroknas didin xwuyakirin, ola Eziditiyê, diroka wê mirow dikare hetani 5000 Sali beri zayina Iisa Mesîh binê ber cahv.yanî Ezdaî berî Zaîna Isa Mesîh hene. Diroka Kurda wa di dê xwîya kirin.Cima Hinek Ji Ezîdîyên me di gotin anji dibêjin xwedê giravî em ne kurdin wekî honek ji Alevîyan?Ji ber kü Ezîdî bin mahawîya nevê wî Ezîd bu, her weha wî bi krê Alî yanî Kurxalê xwe Hasan û hiseyn re serê ji bo Helîfetîyê kirine.Lewma Islamê gotiye, xwedê giravî Êzîdî Binmahawîya, ji Qewmê Ezdaîya ye gotine.Her weha duvre Ezîdî bin Mahawî buwîya xelîfê Islamê Hatîya hata bi Sitembolê vega ji Taxtê wî li Dogu Beyazîdêye.Ger ew Ezdaî`buwe, gelo cima wî wê ji bo Xelîfetîya Islamê ser bikre? Ji ber kü Ezdaî kurdbun û Piranîyên wan Bahwerîya xwe Bi HZ. Muhamed ne di anîn Araba ev, newaî (Derew) kir situwê Ezdaî`ya, Û gotin Ezidî bê dînin xwedê nasnakin, Wan Hasan û Hiyeyn Kustine uhw.Dijminê gelê kurd ev minakasa  kurkirîya ji bo kü hemü Islam li dijî kurda an Ezdaîya ser bikin. bo Musulaman di welatê mede xwurt û pir bibin.yanî dirok û Bahwerîya Ezdaîya didê xuyakirin kü tu têkilîya Ezdaî´ya bi xalife Yezidre û bi kushtina Hasan û Hiseyîn`re tuneye.Ka em li Bahwerîya Êzîdîya binerin, Bahweriya Êzîdiyan bi hebûna yek Xwedayî, bi Shêx û Milyakêtê xwedê tên.Li gor Bahwerîya Felsefa Ola Ezdaîya, Xwdê Heft sev û heft roja Dinya avkirîyaEzdaî di bêjin, Xedê yekî bi tenêye bê shirik û bê havala. ew di bêjin xwedê ji kesî ne xwiliqîye û kesek jî jê ne quliqîye.Ezdaî di bêjin ev Olê din bê güneh (shirîka ji xwedê re cêdikin) ev ne raste di bêjin: Her weha Ezdaî di bêjin xwdê her rojek bi Navê milyaketekî avakirîye, Li gora Ezdaîya Sex Sems, Serkêshê shev û Rojêye, lewma navê wi Shêx shemse. (Shems )bi zimanê Aarabî Roje. Bahwerîya Ezdaîya Ya Êgir ji Rojê tê, Ezdaî Gava nimêj dikin Berê xwe di din rojêEzdaî ti cara Agirê mala xwe,agirê tifika xwe avê lê nakin na tefînin uhw. Li gor Ezdaîya Carshemb ê xwdê (Tawisî melek) Binavê wî dî (Melik Cebraîl)  daxilê harda kirîye yanî ew ji azumana daxistîya hardê bo xwuliqandina ins 1u cinsa bo avakirina Dinyayê.ji ber wê yekê jî Roja Carshamb ê li cem Ezdaîya Pîrozîye, kesê kü Ezdaibê divê wê Rojê xwe nashoê, divê Ezdaî vê Rojê kar nekîn. Ezdaî di bêjin ji ber kü Roja Carshembê Tawisî Melek (melik Cebraîl) Daxilî harada buwîya Ezdaî wê rojê Carshembe sor cêdikin, Nanê mirîyaê xwe didin xêdr û xêratên Ezdaîyan divê di Roja Carshembê bêna daîn uhw.Ezdaî Bahwerîya xwe pê tînin kü Perezgeha Ezdaîya,"Lalişa Nuranîya" û Lalisha pîroz  li Bashürê Kurdistanêye.Ezdaî Her sal meha deha Cemaîya wê cê dikin, Ezdaîyê kü wê mehê bi cê ber Lalishê ew di bê Hecî.Di virde ez dixwazim bidim zanîn, an kü tishtê dijminê me ji bo me gotine ne rastin, hemü fen û füt û derewin. tenê wan xwestîya kü welatê me bindest bikin bi wê rîyê hêjamra me kêm bikin, Bo kü ew karibin ser herd û bin herda me bi xwin.Bi nerin, di Kurdistande û di Roj hilata navînde, hejmara herî mezin ya Ezdai û Süryanî`ya bu. lê ji bêr kü Araba, Tirka û Farisa ew kushtin Kocber û nefi kirin, îro roj hejmara herî kêm li Rojhilata navînde  ew maîne. Hejmara Ezdaîyê dinav cihan û Kurdistan evin: li gor Istastîka û taxminan,Hejmara Ezdaîya nêziki 1000000 Milyonekîye. Piraniya wan îro li Bashürê Kurdistan`ê  dimînin.Ezdaî Iro Li Basürê Kürdistan, piranîyên wan li welatê Shêx, Bahadrê, Li bahshîk û Bahzan, Li Cîyaê Shengalê di dijîn.Meclîs, yada (heyeta Ruhanî) ji heft kesa pêk tê, ev her heft kes ji Ola Ezîdîya bi berpirsin,yani wek Komîta Nawendîne,Têne ev Sheqs dikarin biryarê olî bi din.1-Mîrê Ezîdiya û serokê olê,2-Bavê Şêx3-Xityarê Mergehê 4-Serokê Feqîra5-Serokê qewala6-Bavê Cawîsh7-erokê PîranîyêIro roj ev hemü li Ba`adrê û Lalişê dimînin.  Wekî din Ezîdî li Bakurê Kurdistan,Li Rojavaê Bashürê Kurdistan, Li Azerbeycan, Ermenîstan,li Bakü, li Horistanê û li nav Rusya û Ewrupa jî gelek Ezîdî belavbune. Tistên, li ba Ezîdîya herî pirz (Qutsal)1. Roj (Şêşims mefer e mêrê Êzîdî ye)2.Agir3.Av4.Heyv5.Rasti. Li gor Ola Ezîdîya, divê her Ezîdî rastiyê bêjê ü havalbendê rastîyebê. Xwe ji derava bıparezê, divêt xwediyê soza xwebe.   6.Zanin(zanabun) Divêt her Ezdaî Ola xwe Riya xwe bi zanibê Rîya xwed1e nas bikê7.Sermi: Her kesê Eîzîdî divê xwe Ji tijtên nebaş, xwe dur bigire.Tiştên go mırov je şerm bikê divê ew nekê u divê ew xwe je dur bıxê.Halal û Heramî dinav Êzîdîya de cîne.Li gor Ezîdîya Tishtê kü mirov nexwê!a.divê Mirov Xasê nexwêb.divê Goshtê Barêz naxêc.divê Ezîdî Masî negrin, b.divê mirov malê Cîranê nexwê tahdê zilmê li Ciranê xwe ne kê. ji ber kü li gor Bahwerîya ôla Ezdaîya Ciran karê bibê wêrisê cîrên.Dumaîka bê Di Alîyê namûsêde, Ezdaî ci di fikirin? Namûs cîyê û ci herama li Ol û Destüra Ezdaîya de ûhwd.